WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I ADMINISTRACJI 
W OPOLU
WYDZIAŁ EKONOMICZNY
KIERUNEK: ZARZĄDZANIE
SPECJALNOŚĆ: ZARZĄDZANIE W ADMINISTRACJI

Viktoriia Bil

Analiza porównawcza 
struktury administracyjnej Polski i Ukrainy

                                    Praca licencjacka
                                                   napisana pod kierunkiem
   ...............................................................

Opole 2013 r.
Załącznik 1
..........................................................................
/imię i nazwisko studenta/
Nr albumu: .......................................................
Wyższa Szkoła Zarządzania i Administracji w Opolu
Wydział Ekonomiczny
kierunek: ...........................................................
specjalność: .......................................................

OŚWIADCZENIE STUDENTA

Niniejszym oświadczam, że pracę licencjacką/ magisterską* na temat:
..............................................................................................................................................................................................................................................................................................................

napisałem samodzielnie. Oświadczam, że praca nie zawiera żadnych informacji, które zostały pozyskane w sposób niezgodny z prawem oraz oświadczam, iż praca nie narusza praw autorskich w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Z 2006 r. nr 90, poz. 631 z późniejszymi zmianami), oraz nie narusza dóbr osobistych zgodnie z prawem cywilnym. Oświadczam również, że przedstawiona praca nie była wcześniej przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu w wyższej uczelni.

Opole, dnia..........................................                     .......................................................
                                                  /podpis studenta/          

* niepotrzebne skreślić (w zależności od rodzaju przedstawianej pracy)                      

Spis treści
Wstęp....................................................................................................................................3
Rozdział  I
Co to jest administracja?
1.1 Pojęcie administracji................................................................................................................5
1.2 Rys historyczny administracji..................................................................................................9
1.3 Rola, funkcję, działania administracji....................................................................................20
Rozdział II 
Administracja publiczna w Polsce
2.1 Rys historyczny administracji publicznej w Polsce
2.1.1 Trudności nawiązania do tradycji dawnej Rzeczypospolite.........................................24
2.1.2 Kształtowanie się administracji II Rzeczypospolitej.....................................................25
2.1.3 Przywracanie samorządu terytorialnego z 1944 po 1999 r...........................................30
2.2 Podmioty, organy i instytucje administracji publicznej we współczesnej Polsce
           2.2.1 Władza ustawodawcza..................................................................................................32
2.2.2 Centralna administracja rządowa...................................................................................36
2.2.3 Rządowa administracja terenowa..................................................................................47
2.2.4 Samorząd terytorialny....................................................................................................51
Rozdział III
Administracja publiczna w Ukrainie
3.1 Rys historyczny administracji publicznej w Ukrainie......................................................63
3.2 System organów publicznej władzy w Ukrainie................................................................71
3.2.1. Zasady organizacji i działalności organów publicznej władzy w Ukrainie............... 75
3.2.2 Ogólna charakterystyka organizacji pracy Rady Najwyższej Ukrainy.......................78
3.3 Organizacja pracy Prezydenta Ukrainy.............................................................................81
3.3.1 System organów wykonawczej władzy Ukrainy............................................................83
3.3.2 Pojęcie i system centralnych organów wykonawczej władzy........................................89
3.4. Struktura administracyjna Ukrainy i Polski. Porównanie.............................................93
Zakończenie....................................................................................................................................101
Bibliografia.....................................................................................................................................104
Spis tablic.......................................................................................................................................107
Spis rysunków................................................................................................................................108
      Załączniki......................................................................................................................................109
Wstęp
Dla czego w ogóle jest administracja? Każdy z nas zna co to takie administracja. Lecz kiedy musimy zdefiniować to pojęcie, to tylko jednostki potrafią dać mniej więcej bliskie wyznaczenie. Toż trzeba wyjaśnić, co takie administracja?
Pod pojęciem „administracja” rozumiana jest zbiorowa, zorganizowana działalność, której celem jest osiągnięcie wspólnego, określonego celu. Zjawisko społeczne określane tym mianem musi wykazywać się trwałością i planowością funkcjonowania. Administrację cechuje ponadto inicjatywa i aktywność w jej działaniach, mająca na celu osiąganie dobra wspólnego tj. publicznego. 
Z łacińskiego słownika ministrare – służyć; administrare mogło znaczyć obsługiwać, a z biegiem czasu także zarządzać, a nawet kierować, lecz nigdy nie rządzić – gubernare, tj, podejmować rozstrzygnięcia w istotnych sprawach.
Współczesny autor angielski Andrew Dunsire wyliczył aż piętnaście znaczeń i odcieni tego terminu. Administracja - działalność organizatorska realizowana przy pomocy aparatu urzędniczego, obejmująca zakres spraw o charakterze publicznym, regulowana przez ogólne normy prawne. W innym ujęciu może także oznaczać zarządzanie jakimikolwiek sprawami, własnymi (np. Gospodarstwem domowym) lub cudzymi (np. Czyimś przedsiębiorstwem).
Jako system, administracja stanowi zbiór powiązanych ze sobą i współpracujących instytucji.
Administracja jest  prowadzoną w państwie przez specjalny rodzaj organów: organy administracji państwowej. Obok nich występują organy samorządu terytorialnego, którego rola nieustannie rośnie.
Każdy kraj  ma swój model administracji. Oni różnią się strukturą władzy wykonawczej i prawodawczej. Każdy organ administracji ma różne nazwy, zasięgi swojej władzy a także rożne obowiązki. 
Celem pracy jest przeanalizować systemy administracji Polskiej i Ukraińskie; porównać organy władzy prawodawczej, wykonawczej i administracji terytorialnej tych krajów. 
Oni mają wiele wspólnych cech, przecież na przestrzeni wielu lat były w składzie jednego królestwa. I to dało początek dla tego, że administracja Ukrainy stanęła podobna do modelu administrowania w Polsce. Ale także u tych krajów są wiele cech wyróżniających, ponieważ Ukraina również długi okres czasu była w składzie Związku Radzieckiego, co też zaważyło na kształtowaniu struktury władzy.

Praca składa się z trzech rozdziałów. Z pierwszym rozdziale jest opisane jak administracja stwarzała się, skąd zaczęły się jej upływy, w czyich rękach była główna władza w różnych dużych krajach, królestwach i imperiach, który podział władzy był w te czasy. Również można dowiedzieć się, jak różni autorzy definiują termin "administracja", która jej rola i cel w zarządzaniu krajem.
Drugi rozdział trochę różni się od pierwszego - składa się z dwóch części: w pierwszej części napisani o przemianach polskiej administracji na przestrzeni wieków i dochodząc do czasu teraźniejszego. W drugiej części jest opisana współczesna polska administracja, jej podział, zakresy pracy, a także istniejące organy władzy wykonawczej i prawodawczej.
I trzeci rozdział, który jest ostatnim, jest podobny do drugiego rozdziału, też składa się z dwóch części: pierwsza – historyczne przemiany ukraińskiej administracji, a druga część – to opis współczesnej ukraińskiej administracji. A także w trzecim rozdziale jest podrozdział, który jest podstawą danej pracy, a mianowicie tablica podobieństw i różnic systemów administracji Polski i Ukrainy. 

Rozdział I
CO TO JEST ADMINISTRACJA?
1.1 Administracja – pojęcie
Z łacińskiego słownika ministrare – służyć; administrare mogło znaczyć obsługiwać, a z biegiem czasu także zarządzać, a nawet kierować, lecz nigdy nie rządzić – gubernare, tj, podejmować rozstrzygnięcia w istotnych sprawach.
Współczesny autor angielski Andrew Dunsire wyliczył aż piętnaście znaczeń i odcieni tego terminu. Administracja - działalność organizatorska realizowana przy pomocy aparatu urzędniczego, obejmująca zakres spraw o charakterze publicznym, regulowana przez ogólne normy prawne. W innym ujęciu może także oznaczać zarządzanie jakimikolwiek sprawami, własnymi (np. Gospodarstwem domowym) lub cudzymi (np. Czyimś przedsiębiorstwem).
Jako system, administracja stanowi zbiór powiązanych ze sobą i współpracujących instytucji.
Administracja jest  prowadzoną w państwie przez specjalny rodzaj organów: organy administracji państwowej. Obok nich występują organy samorządu terytorialnego, którego rola nieustannie rośnie.
Cechy:
1. Administracja jest zjawiskiem społecznym
2. Cechuje ją aktywność, inicjatywa. Jej działalność skierowana jest na przyszłość.
3. Administracja podejmuje konkretne środki do uregulowania spraw jednostki i urzeczywistnienia określonych przedsięwzięć. Władztwo administracyjne (imperium) prawo użycia przymusu bezpośredniego przez organy administracyjne dla zrealizowania jednostronnych zarządzeń, czyli rozstrzygnięć. Administracja publiczna może działać również przy pomocy środków dostępnych osobom fizycznym, np.: 
a) Państwo może nabyć przez zawarcie stosownej umowy nieruchomość niezbędną pod budowę autostrady;
b) Państwo nabywa nieruchomość pod budowę wspomnianej autostrady w drodze wywłaszczenia.
Administracja państwowa i publiczna to jest to samo: podmiot i przedmiot. W ujęciu podmiotowym (organizacyjnym) to ogół podmiotów, czyli organy, które wykonują określoną funkcję z kresu organizacji publicznej, np. Centralne, terenowe, itd. W ujęciu materialnym, czyli przedmiotowym, to taka działalność państwa, której przedmiotem są sprawy administracyjne. Znaczenie formalne: działalność wykonywana przez podmioty administracyjne bez względu na to, czy ma charakter administracyjny, czy tego charakteru nie ma.
Postacie administracji publicznej:
•	Władcza (zwierzchnia) posiada prawo wydawania jednostronnych aktów prawnych, którym służy domniemanie ważności, oraz możność zapewnienia ich wykonania przez zastosowanie środków przymusu;
•	Administracja nie władcza – administracja publiczna działa przy pomocy środków dostępnych osobom fizycznym;
•	Świadcząca - zapewnia obywatelom określone świadczenia lub inne korzyści, np. Pomoc społeczna, dostęp do urządzeń komunalnych. 
Z punktu widzenia podmiotowego można wyróżnić   rządową i samorządową.
POJĘCIE ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ
Jerzy Stefan Langrod: Przez administrację publiczną rozumie się zespół działań, czynności i przedsięwzięć organizatorskich i wykonawczych, prowadzonych na rzecz realizacji interesu publicznego przez różne podmioty, organy i instytucje, na podstawie ustawy i w określonych prawem formach. Cała administracja, wykonywana przez państwo i przez związki publiczno-prawne, nazywa się administracją publiczną. 
Tadeusz Bigo rozumiał przez administrację publiczną planową działalność państwa zmierzającą do pewnych celów  zaspokajanie potrzeb zbiorowych, nie będącą ustawodawstwem ani sądownictwem. Pojęcie administracji publicznej można określić jako trwałą działalność, mającą na celu załatwianie spraw należących do organizacji prawno-publicznych, a więc państwa, ciał samorządowych, zakładów ubezpieczeń społecznych, itp.
POJĘCIE ADMINISTRACJI PAŃSTWOWEJ
Administrację państwową można wyodrębnić z całości administracji publicznej ze względu na jej stabilność i trwałość, a także zasięg historyczny. I w płaszczyźnie przedmiotowej i w podmiotowej pojęciowo administracja państwowa obejmuje wszystkie przejawy działalności i wszystkie organy, które są państwowe.
Wszystkie organy administracji państwowej powołane są do realizacji i ochrony najwyższego stopnia interesu publicznego  państwowego .

Cechy administracji państwowej:
1) Administracja rządowa była budowana i funkcjonowała jako pierwsza.
2) Jej funkcjonowanie w historii miało przebieg trwały, co oznacza, że jej istnienie, funkcjonowanie i realizowanie stojących przed nią zadań i celów nie ulegało przerwaniu chyba, że przestało istnieć państwo, co jednak nie powodowało zaniku, bo administrację przejmowało państwo zaborcze. Ta cecha trwałości utrzymała się do dzisiejszych czasów, co oznacza, że nie ma państwa, które by nie miało administracji państwowej.
3) Utrzymanie administracji państwowej zapewnia całościowe traktowanie określonego państwa zarówno wtedy, gdy chodzi o przedsięwzięcie międzynarodowe, jak i o charakterze militarnym, handlowym, przemysłowym czy kulturalnym.
4) Tylko administracja państwowa zdolna jest do zapewnienia:
- zdecydowania co do wyboru rozstrzygnięcia;
- w miarę szybkiego postępowania.
Funkcji takich nie mogłaby pełnić administracja samorządowa, która jest niejednolita. W sferze współczesnych układów międzynarodowych i międzypaństwowych rola administracji państwowej  jest nie do zastąpienia przez administrację samorządową.
5) Administracja państwowa cechuje się właściwościami organizacyjnymi. Najważniejszą tu cechą jest scentralizowanie, która zapewnia administracji państwowej pewne wartości jej działania. Do wartości tych należy zaliczyć przede wszystkim:
- szybkość postępowania;
- zdyscyplinowanie w zakresie realizacji określonego i konkretnego zadania;
- jednolitość decyzji - skuteczność decyzji.
POJĘCIE ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ 
W ramach administracji państwowej wyróżnia się w szczególności, administrację podległą rządowi – administrację rządową. Dzieli się ona na centralną i terenową. Centralna administracja rządowa to administracja bezpośrednio obsługująca sam rząd i jego członków. Od profesjonalizmu i sprawności tego segmentu administracji centralnej, zależy w dużym stopniu faktyczna rola rządu jako ciała prowadzącego politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa oraz kierującego całością administracji rządowej. Z kolei rządowa administracja terenowa zbudowana jest w głównej części na zasadzie zespolonej i niezespolonej administracji. Administracja rządowa zbudowana jest wieloszczeblowa i działa na zasadzie hierarchicznego podporządkowania oraz dekoncentracji zadań i kompetencji. Organy administracji rządowej są jednoosobowe, rzadziej kolegialne. 
POJĘCIE ADMINISTRACJI SAMORZĄDOWEJ
Administracja samorządowa funkcjonuje obok administracji państwowej i rządowej. Ma wydzieloną ustawami dużą część kompetencji całej administracji publicznej. Całość kompetencji samorządowych została podzielona między organy samorządu terytorialnego na stopniu gminnym, na stopniu powiatowym i na stopniu wojewódzkim. Organy każdej jednostki samorządu terytorialnego realizują tak rozdzielone kompetencje na własnym obszarze właściwości miejscowej. Samorząd terytorialny realizuje zadania publiczne nie zastrzeżone przez Konstytucje lub ustawy dla innych organów władzy publicznej. Administracja samorządu terytorialnego różni się od administracji państwowej, wyłącznie tym, że jest sprawowana przez chronione przez sąd samodzielne i niezależne (zdecentralizowane) organy jednostek samorządu terytorialnego, i że zadania poruszane jej ustawą są zadaniami publicznymi służącymi zaspokajaniu potrzeb ludzi zamieszkujących obszar danej jednostki samorządu zwanych wspólnotą samorządową. Choć niekiedy administracja samorządowa może być obciążona innymi zadaniami publicznymi jako zadaniami zleconymi. 
Jednostki samorządu terytorialnego działają poprzez swoje organy.
Na pojęcie każdej jednostki samorządu terytorialnego składają się dwa elementy:
•	Mieszkańcy
•	Terytorium
1.2 Rys historyczny
W procesie cywilizacyjnego rozwoju ludzkości, pojawianiu się pierwszych form państwowych towarzyszyło formowanie struktur, które współcześnie zwykło się określać terminem administracja. Istota administracji zawsze polegała na wypełnianiu funkcji służebnej wobec suwerena. Na przestrzeni wieków percepcja pojęcia służebności i suwerena traktowane były w sposób specyficzny dla danej epoki, jednak przez cały czas właśnie one stanowiły o zrębach ustroju państwowego i w istotny sposób wpływały na kształt administracji.
Postępujący od końca XVIII w. rozwój doktryn liberalnych, odwołujących się do zasady suwerenności narodu, trójpodziału władzy i konstytucjonalizmu, radykalnie odmienił oblicze administracji państwowej. Od tej pory urzędnik był sługą państwa a nie osoby – relacje podległości zatraciły charakter personalny. Celem działań urzędników stało się dbanie o interes publiczny, przy czym aparat administracyjny państwa poddano pełnej kontroli prawnej. W okresie tym nasila się dążenie do profesjonalizacji zawodu urzędnika państwowego oraz zainicjowane zostają działania na rzecz jego odpolitycznienia. Tendencje te znajdują wyraz w tworzeniu korpusu politycznie neutralnej służby cywilnej, rekrutowanej na podstawie kryteriów merytorycznych. Administracja państwowa miała cechować się przede wszystkim racjonalnym zorganizowaniem, skutecznością działania i bezosobowością.
Ale początki powstania administracji trzeba szukać w starożytności. Życie ludzkie skupiało się w dolinach wielkich rzek, co powodowało konieczność ujarzmiania, aby nie dopuścić do zalewania ziemi uprawnej bądź jej wysychania. Należało organizować prace przy budowie zbiorników retencyjnych i kanałów, a to wymagało planowania i koordynowania działań. Z tego też względu w Egipcie i Mezopotamii najszybciej uformowała się państwowa organizacja  polityczna i jej aparat wykonawczy. Innym, równie ważnym, powodem ukształtowania się administracji starożytnej była konieczność budowania aparatu urzędniczego, który służył władcy i jego otoczeniu, zapewniał środki na utrzymanie armii oraz na praktykowanie kultu religijnego.
Pełnię władzy politycznej i religijnej w państwie posiadał władca, którego wola stawała się prawem powszechnie obowiązującym. Nie istniały konwencjonalne ograniczenia dominacji panującego, z wyjątkiem tych związanych z kultem. Jedynie czasami dochodziło do buntów królewskiego dworu lub kapłanów, ale nie miało to większego wpływu na zmianę postępowania władcy. Królowie perscy, podobnie jak faraonowie czy władcy Asyrii i Babilonii, byli monarchami despotycznymi.
W starożytnych imperiach dominował ustrój polityczny zwany teokracją. Oznaczała ona formę rządów, w której władza należała do stanu kapłańskiego. Najwyższy kapłan był zarazem królem, czyli pośrednikiem między bogami a ludźmi -  przedstawicielem obu światów, zapewniającym ich harmonię. Król był nie tylko najwyższym duchownym, był również przedstawicielem boga. W Egipcie faraona uznawano początkowo za boga, a potem za syna boga Ra.
U Żydów ukształtowało się przekonanie, że król odznacza się nadzwyczajnymi właściwościami, dlatego że bóg Jahwe go wybrał, ustanowił władzą i usynowił.
Starożytnie państwa przyjęli dwa zasadnicze modele budowania ośrodka władzy. W imperiach pozaeuropejskich ukształtował się model despotyczny, w którym centrum władzy politycznej i religijnej znajdowało się w rękach wąskiej elity skupionej wokół króla. U początków imperium egipskiego faraon zarządzał państwem przy pomocy członków rodziny. W imperium asyryjskim członkowie rady królewskiej i dzierżawców królewskich, mających obowiązek służby wojskowej i składania danin.
W państwach greckich i imperium rzymskim dominowały rozwiązania o charakterze republikańskim, chociaż i tam z czasem zaczęły dochodzić do głosu mechanizmu charakterystyczne dla pierwszego typu sprawowania władzy. Stopniowo, dominującą formą sprawowania władzy stawała się oligarchia, z czasem władzę przyjęli tyrani, wprowadzając ustrój dyktatorski. 
W większości starożytnych imperiów istniał rozbudowany aparat urzędniczy. Kto umiał czytać i znał podstawy rachunkowości, ten spokojnie mógł być urzędnikiem. A te umiejętności posiadały jedynie osoby wywodzące się z wyższych klas społecznych. W Egipcie urzędnicy stanowili korporację zawodową, do której wejście poprzedzała wieloletnia nauka. Z przynależności do niej wynikał szereg przywilejów: pisarze nie płacili podatków, nie musieli służyć w armii i mieli łatwiejszy dostęp do różnego rodzaju urzędów.
Początkowo, w państwach starożytnych całość władzy administracyjnej była skupiona w rękach niewielkiej grupy urzędników, przebywających na dworze panującego. Stopniowo, wraz z rozwojem terytorialnym, koniczna stała się jej decentralizacja, co oznaczało potrzebę tworzenia urzędów działających w prowincjach. 
Administracja cesarza rzymskiego była zorganizowana w sposób znacznie odbiegający od ówcześnie stosowanych rozwiązań. Po raz pierwszy jednak oparto ją na planowym podziale administracyjnym kraju – tworząc sieć hierarchicznie powiązanych ze sobą urzędników. Odwołanie do zasad centralizmu oraz biurokratyzmu pozwoliło zapewnić ciągłość  organizacji państwowej. Nowa koncepcja zarządzania państwem pozwoliła na odejście od rozumienia administracji jako systemu eksploatacji poddanych. Od tej pory stała się ona służbą publiczną, uregulowaną prawnie oraz służącą użyteczności ogólnej. Zaczęła również obejmować wiele dziedzin, które dotychczas nie należały do sfery działalności państwowej.
Pierwszą formą terytorialnej organizacji państw starożytnych były sumeryjskie miasta-państwa.
Królestwo Egiptu uznanej jest za historycznie pierwsze „państwo terytorialne”, w którym ze względu na rozległy obszar konieczne stawało się tworzenie urzędów w różnych jego częściach – czyli powierzenie władzy na poziomie lokalnym rządcom, mianowanym przez panującego lub jego ministra w sposób lokalnych dostojników.
Persja była pierwszym państwem, które przybrało formę imperium. Podbite przez nią obszary zostały zaanektowane  i rządzone były przez satrapę – ich nadzorowali i wspomagali im sekretarze królewscy. Za rządów Dariusza I, imperium perskie dzieliło się na dwadzieścia dwie satrapie (prowincje).
W okresie dominatu imperium rzymskie podzielone było na prowincje. Na czele każdej z nich stał urzędnik, zwykle z tytułem prefekta lub legata. Z kolei prowincje składany się z okręgów. Rozwój terytorialny państwa wymusił stworzenie pośredniego szczebla zarządu lokalnego. Za panowania Dioklecjana, a następnie Konstantyna, w podziale administracyjnym uwzględniono diecezje, obejmujące kilka prowincji oraz cztery prefektury, pełniące rolę organu zwierzchniego wobec diecezji. Istniejący w okresie pryncypatu swoisty samorząd terytorialny funkcjonował na szczeblu okręgów. 
Po upadku imperium rzymskiego Europa Zachodnia pogrążała się w anarchii: zanikła struktura administracyjna oraz zaniechano stosowania prawa rzymskiego. Stopniowo, począwszy od VI w., następowała stabilizacja władzy politycznej i kształtowanie się księstw – jednostek terytorialnych uznających księcia za naczelną władzę polityczną i uważających się za sukcesorów imperium rzymskiego.
Najlepszym przykładem ustroju wczesnośredniowiecznych jest Królestwo Franków. Przez długi okres czasu państwo frankońskie nie posiadało cech państwa terytorialnego. Było bowiem związkiem osobowym – król miał obowiązki jedynie wobec szczepu Franków. W państwie ranków najwyższa władza skupiona była w rękach króla, chociaż przy podejmowaniu ważnych  decyzji zasięgał on opinii rady królewskiej, złożonej z dostojników świeckich i duchowych. Władca traktował państwo jako swoją własność i dysponował nim tak, jak majątkiem prywatnym – ówczesny ustrój określany jest mianem monarchii patrymonialnej. 
Państwo frankońskie znajdowało poważną pomoc w Kościele i organizacji kościelnej. Kościół chrystianizował pogańskie wyobrażenia o nadludzkiej władzy monarchy, który rządził z łaski Bożej. Król stawał się pomazańcem Bożym i kapłanem. Jako chrześcijański król dzierżył władzę nadprzyrodzoną z woli Bożej, ale poddany kontroli możnych duchownych i świeckich.
W sferze wyobrażeń prawnych wykształciła się zasada personalizmu prawa. Znano wprawdzie ustały królewskie, zmieniające nieraz stare obyczaje, ale królowie z wielką ostrożnością podchodzili do starych obyczajów. Podkreślali, że ich ustawy są tylko zastosowaniem starego prawa do konkretnych kwestii lub przypomnieniem dawnych zwyczajów. W IX w. zasada personalizmu prawa ustąpiła pierwszeństwa prawu terytorialnemu.
Istotną rolę w cywilizacyjnej odbudowie Europy odegrało imperium Karola Wielkiego. U podstaw organizacji cesarstwa legła zasada jednolitego prawa państwowego i prawa kościelnego, egzekwowanego w imieniu króla.
Karol Wielki nie miał stałej siedziby – nie pozwalały na to liczne wojny, angażujące go osobiście. Jego królestwem rządził dwór przemieszczający na terytorium państwa, oraz sieć lokalnych ośrodków władzy, złożona z około 300 hrabstw. Do najważniejszych urzędników królewskich należeli: palatyn zastępujący monarchę w sądzie dworskim, kanclerz, stolnik, cześnik i koniuszy oraz nadzorujący finanse komornik.
Cesarstwo Karola Wielkiego dzieliło się na ziemie nazywane hrabstwami, zarządzane przez urzędników królewskich, czyli hrabiów. Hrabstwa były odpowiednikami dawnych rzymskich okręgów. Nadzór nad hrabstwami często powierzano lokalnym biskupom. W hrabstwach przygranicznych zwanych marchiami, hrabiowie (margrabiowie) mieli uprawnienia wojskowe, polegające na prawie powoływania rycerzy pod broń oraz rozpoczynania działań wojennych bez obowiązku konsultowania się z królem. W państwie frankijskim było pięć takich marchii. Oprócz marchii, na imperium Karola Wielkiego składały się księstwa posiadające podobny zakres władzy, a występujące przede wszystkim na terenie dzisiejszych Niemiec.
Po upadku imperium Karola Wielkiego, w Europie umocnił się feudalizm, któremu towarzyszył  wzrost pozycji możnowładców, ponieważ dzięki uzyskanym immunitetom uwolnili się oni spod zwierzchności monarszej i stali się pośrednikami pomiędzy zależnymi od siebie lennikami a królem, co przyczyniło się do osłabienia pozycji króla i rozbicia jedności politycznej Europy Zachodniej. Ówczesne państwa stanowiły federacje drobniejszych jednostek, jedynie formalnie podległych królowi jako najwyższemu seniorowi (suwerenowi). Król rządził, był naczelnym sędzią, szefem egzekutywy oraz głównodowodzącym. Rządy sprawował poprzez powoływaną przez siebie radę. Sam określał jej zadania i decydował o składzie osobowym. Zazwyczaj w radzie zasiadali sędziowie, duchowni i zaufani  urzędnicy króla.
Począwszy od XIII wieku na terytorium Hiszpanii, Anglii, Francji, Włoch i później Niemiec, Skandynawii, Polski oraz Węgier wytworzyła się nieznana wcześniej instytucja polityczna: reprezentacja stanowa. Tworzone wówczas rady (sejm) stawały się z jednej strony wyrazem interesów stanów uprzywilejowanych, z drugiej zaś wyrażały zgodę na działania władzy wykonawczej oraz po części sprawowały nad nią kontrolę (głównie poprzez zgody na wprowadzanie lub podwyższanie podatków).
W strukturze administracji królewskiej się swoista specjalizacja – powstały wyspecjalizowane wydziały. Urzędnicy, przede wszystkim słudzy króla, wypełniały wszystkie jego polecenia. Wielu z nich było legalistami w prawie feudalnym i rzymskim. Spośród nich rekrutowali się królewscy księgowi, sędziowie i dyplomaci. Grupę urzędników królewskich tworzyli urzędnicy pracujący w królewskich posiadłościach, dostojnicy kościelni przebywający na jego dworze, magnaci i absolwenci uniwersytetów. Aparat urzędniczy w większości ówczesnych monarchii europejskich był dobrze opłacany. Wyjątek stanowiła Anglia, w której do końca XIX wieku urzędnicy nie otrzymywali za pracę wynagrodzenia.
W monarchiach feudalnych, gdzie władza monarchy była słaba, mieszkańcy wielu miast zaczęli domagać się niezależności. Proces autonomizowania się miast w ramach monarchii feudalnych przybierał różny kierunek. Miasta najliczniejsze i najsilniejsze, a zarazem najbardziej zdeterminowane w dążeniu do niezależności stały się republikami (Florencja, Wenecja). Wiele miast uzyskało autonomię lub wywalczyło rangę samorządu miejskiego.
W dobie monarchii absolutyzmu oświeceniowego 1682-1809 r. sytuacja przedstawiała się następująco. Początek jej dały hasła oświeceniowe. Domagano się reform społecznych i ustrojowych. Monarcha uznaje niektóre zasady umowy społecznej pomiędzy sobą a społeczeństwem. Naród przyznaje mu pewne wolności np. Religijne jednocześnie jednak pozostaje monarchą absolutnym, sprawującym władzę nad wszelkimi dziedzinami administracji państwowej. Władca staje się pierwszym sługą państwa.
Cechy administracji w XIX w.: Zasada resortowości ukształtowana najwcześniej w XVII w. We Francji za rządów Ludwika XII i XIII zgodnie z jej założeniami podzielono na niezależne resorty (ministerstwa). Początkowo na ich czele stawiano organy kolegialne (kilkuosobowe).
XIX w. -  jednoosobowe decyzje resortów. Do najważniejszych resortów należała skarbowość, sprawy zagraniczne, wewnętrzne, wojskowość, wymiar sprawiedliwości. Zasada centralizacji i decentralizacji należą do fundamentalnych zasad administracji. Zasada centralizacji (centralizmu) oznaczała skupienie decyzji w organach centralnych i naczelnych. Zasada decentralizacji oznaczała rozkład decyzji pomiędzy władze centralne i lokalne (terytorialne). Zależność osobowa była zależna do przyjęcia do służby, dysponowaniem osobą w organie administracyjnym itp. Zależność służbowa upoważnienie do wydawania poleceń służbowych lub wyznaczeniem kierunku działania organowi podległemu. W przypadku decentralizacji brak jest wspomnianej wyżej zależności, a w jej miejsce przyjmuje się domniemanie, samodzielność i niezależność podmiotu, co oznacza, że organ taki nie może być adresatem poleceń służbowych, a jego decyzje nie mogą być zmieniane w wynik nadzoru. Szczególnie charakterystyczne były stosowane od XVIII w. Zasady centralizacji w państwach policyjnych. W mniejszym stopniu występowały one w tzw. Republikach, a w XIX w. Zasady te wywarły znaczny wpływ na rozwiązania przyjęte we Francji, a także w państwach Europy Środkowej. Zasada jednoosobowości zastąpiła zasadę kolegialności, polegała na powierzeniu prawa wyłącznego jednej osobie, czyli stojącego na czele resortu ministra. Zaletą było szybkie i sprawne działanie jak również określenie osoby odpowiedzialnej za wydane decyzje. Wadą tej zasady było ryzyko arbitralności rozstrzygnięć. Zasada koncentracji i dekoncentracji ściśle związane są z zasadami centralizacji i decentralizacji. Z koncentracją mamy do czynienia wówczas, gdy następuje skupienie decyzji na najwyższych szczeblach administracji państwowej z reguły w rękach np. Ministra, wojewody, gubernatora itp. Natomiast dekoncentracja polega na powierzeniu kompetencji administracyjnych organom terenowym, co prowadzi do nałożenia prawa decyzji i odpowiedzialności między czynnikami. Najczęściej te zasady się przenikają w praktyce dekoncentracji i koncentracji, mówimy wówczas, gdy mamy do czynienia z przewagą jednego z tych elementów. Zasada biurokratyzmu   pojawiła się w wieku XVIII we Francji, zarządzanie i prowadzenie państwa musi być prowadzone przez przygotowanych do tego urzędników. Zasada hierarchicznego podporządkowania stosowana jest w monarchiach absolutnych. Wówczas władza centralna decyduje o obsadzie stanowisk, awansach, karach itp. Taką podległość nazywamy podległością pod względem osobowym. Podległość służbowa organ wyższy wydaje w stosunku do organu niższego polecenia i dyrektywy w stosunku do całego ich działania. Zasada kolegialności zastąpiono ją przez zasadę jednoosobową. Zasada legalności - polegająca na związaniu administracji prawem, którą próbowano wprowadzić już w schyłkowej fazie monarchii absolutnej. Fizjokraci w ramach przemian absolutyzmu praworządnego domagali się przestrzegania przepisów prawa przez cały aparat państwowy a także przez monarchę. Brak niezawisłej kontroli zewnętrznej administracji znacznie to jednak ograniczał. Dopiero w XIX w. A zwłaszcza w okresie państwa prawnego wprowadzono wymóg zgodności i sądownictwa administracyjnego. Od tego momentu odwoływanie się obywateli od nielegalnych decyzji administracji zaczęły być rozpatrywane przez niezawisłe od administracji organy.
FORMY SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO
Model francuski - tworzony za pomocą ustawy parlamentu. Izby przemysłowo-handlowe mają osobowość prawną są zdecentralizowaną administracją państwową mają określoną ustawowo zakres działań publicznych, które samodzielnie realizują przy pomocy czynnika obywatelskiego. Występuje w następujących państwach: Francji, Niemczech, Hiszpanii, Włoszech, Holandii, Luxemburgu i Grecji. Ma on charakter obligatoryjny oznacza to, że z mocy ustawy wszystkie podmioty muszą przynależeć do danej izby przemysłowo-handlowej.
Model anglosaski - dobrowolna przynależność do tych izb są w istocie stowarzyszeniami. Funkcje władcze posiadają takie państwa jak: Wielka Brytania, Belgia, Dania, Irlandia, Portugalia.
Francja – król
Urzędy ministerialne: Kanclerz - kontrola wydatków wychodzących z kancelarii królewskiej, zwierzchnictwo nad sądami, nadzór nad funkcjonowaniem rad królewskich. Generalny kontroler finansów – administracja  Finansów, roboty publiczne, przemysł, handel, rolnictwo, komunikacja, czyli gospodarka. Sekretarze stanu - początkowo każdy z nich kierował sprawami 1 z 4 regionów geograficznych i prowadził politykę zagraniczną.
Koniec XVI w. - utworzone resorty: spraw zagranicznych, wojny, domu królewskiego, marynarki.
 
Rys. 1 Rady królewskie
Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Ofiarska M., Studia Politologica IV, Samorząd terytorialny w wybranych państwach europejskich, pod red. A. K. Piaseckiego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2010, s. 88 – 100 
Zarząd lokalny: Okręgi generalne: intendenci - wywodzili się ze szlachty lub burżuazji, było ich 34, sprawowali władzę w okręgach generalnych, reprezentowali króla - kompetencje obejmowały administrację, skarbowość, sądownictwo. Główne miasta okręgu: subdelegaci - mianowani i odwoływani przez intendenta, rezydowali w głównych miastach - zasięg ich działania obejmował określoną część terytorium okręgu.
PRUSY – KRÓL
Administracja Centralna: Generalny Dyrektoriat: z połączenia Generalnego Komisariatu Wojny i Generalną Dyrekcją Finansów - sprawy administracji, wojska, finansów - dzielił się na 5 realnych departamentów na czele ministrowie. 
Ministerstwo Gabinetowe 1728r. - zajmowało się sprawami zagranicznymi. Ministerstwo Sprawiedliwości 1737r. pod przewodnictwem kanclerza i kilku ministrów - sprawy związane z wymiarem sprawiedliwości i sprawami wyznaniowymi.
Zarząd lokalny: Departamenty Kamer - na czele organy kolegialne. Kamery Wojny i Domen - sprawy administracyjne, wojska, policji, bezpieczeństwa, podatkowe, leśne, sądownictwo w sprawach skarbowych, budowlanych, policyjnych - kamerom przewodniczyli prezydenci. Powiaty   na czele z  landratami (starostowie) którzy reprezentowali sprawy monarchii i szlachty. Miasta - radcy skarbowi kontrolowali całość administracji i gospodarki miejskiej.
Reformy zarządu w Prusach. Autorzy reformy: Fryderyk Wilhelm I i Fryderyk II Wielki. Administracja oparta na nowej zawodowej kaście urzędników (także spoza stanu szlacheckiego)  	administracja sprawna, szybka w działaniu, fachowa stała się wzorem wielu państw niemieckich oraz wzorem państwa policyjnego.
ROSJA – IMPERATOR
Administracja Centralna: Senat Rządzący (1711 r.) - 9 senatorów i  obersekretarz  (po 1718 r.) 12 prezydentów kolegiów - sprawy finansowe, skarbowość, kontrola ustaw, handel zagraniczny, funkcje sądu najwyższego, kierowanie administracją - prokuratura (1722 r.) Generał-prokurator - sprawował nadzór nad działalnością senatu, miał prawo sprzeciwu wobec decyzji organów.
Katarzyna II dzieli senat na 6 departamentów (1763 r.) Przy każdym osobny ober-prokurator.
Kolegia (1717-20) - 10-16 -prezydent na czele, ponadto wiceprezydent, radcy (4), asesorowie (4) - wszystkie decyzje zapadały w wyniku głosowania członków: główne - 3, gospodarcze - 3, finansowe - 3, sprawiedliwości - 1. 
Zarząd lokalny: Gubernie (8) – gubernatorzy. Prowincje (50) - wojewodowie - szerokie uprawnienia. Dystrykty komisarze ziemscy - uprawnienia policyjne i skarbowe.
1775 r. Gubernie – gubernatorzy - zarządy gubernialne. Powiaty  ziemscy – isprawnicy. Samorząd szlachecki (1785r): gubernialne i powiatowe zgromadzenia szlachty.

ADMINISTRACJA PUBLICZNA W PAŃSTWIE POLICYJNYM
Na przełomie XVII i XVIII wieku, całą działalność państwa, a w tym zarządzanie sprawami państwa określano mianem policji. Charakteryzowała się ona tym, że:
a) sprawowała funkcję zarządu wewnętrznego państwem oraz sprawowaniem i umacnianiem władzy politycznej panującego;
b) do panującego należało decydowanie o sposobie zarządzania wewnętrznego państwem;
c) zarząd wewnętrzny państwem i sprawowanie władzy politycznej pozostawało w luźnym związku z prawem
d) zarząd wewnętrzny państwem stanowił działalność swobodną i twórczą;
e) prawo było wyrazem woli panującego;
f) panujący był opiekunem poddanych i mógł wkraczać we wszystkie dziedziny życia poddanych dla dobra ich i dla dobra powszechnego;
g) akty władzy panującego nie podlegały kontroli sądów.
Zarząd wewnętrzny i sprawowanie władzy politycznej przez panującego stanowiły nierozłącznie połączone człony administracji państwa policyjnego. Panujący zarządzając sprawami państwa, skupiał władzę stanowienia prawa, władzę wykonywania prawa i władzę sądowniczą w swoich rękach. O tym jakie mają być zadania państwa, stanowił panujący. Zaś zadania państwa obejmowały wszystkie sfery życia społecznego. Działalność państwa policyjnego i administracji państwa policyjnego nie była oparta na prawie. Administracja stanowiła aparat rządzenia, wykonywania władzy. Stanowienie i wykonywanie prawa nie podlegało kontroli. Struktury organizacyjne administracji państwa policyjnego to przede wszystkim struktury władzy panującego monarchy. Nie były tworzone ze względu na potrzebę realizowania określonych zadań państwa, lecz przede wszystkim na potrzebę umocnienia władzy panującego. W stosunkach z obywatelami urzędnicy nie byli związani żadną procedurą prawną, która by chroniła pozycję jednostki.
O nowoczesnej administracji można mówić od przełomu XVIII – XIX wieku od przemian państwa policyjnych w państwa konstytucjonalne. W okresie którym zaczęła obowiązywać zasada funkcjonowania nowoczesnej administracji w myśl której żaden obowiązek nie może być nałożony na obywatela bez podstawy ustawowej. 
Kształtowanie się nowoczesnej administracji było zjawiskiem nieuchronnym z powodów:
1. Uwarunkowania społeczne - rozpad społeczeństwa i państwa stanowego powoduje konieczność utworzenia państwowych struktur administracyjnych, które zastępują władzę sprawowaną przez organizacje stanowe.
2. Rozwój nauki przyrodniczych techniki - odkryci nauk przyrodniczych oraz ich techniczne wykorzystanie doprowadziło do postępu w gospodarstwie. Rolnej, handlu, rzemiośle, górnictwie, komunikacji. Podniósł się poziom życia. Ideą absolutyzmu oświeconego było zapewnienie poddanym pewnego stopnia dostatniości – wymagało to zastosowania środków administracyjnych (system podatkowy, protekcjonizm celny).
3.Wojny - Impuls stanowiła wojna trzydziestoletnia. Zniszczenia które spowodowała, oraz konieczność odbudowy wymagało aktyw. Udziału administracji.
4.  Nowe struktury i zadania administracji - Uzyskanie przez władzę dochodów wymagało rozbudowy struktury i zakresu działania administracji, wyodrębniły się struktury resortowe oraz skarbowe. 
Zasady funkcjonowania administracji po 1989 roku.  Przywrócenie administracji rządowej, stopniowe ograniczenie funkcji administracji samorządowej, prywatyzacja zadań publicznych, coraz szersze korzystanie z form prawa cywilnego przez administracje.
1.3 Rola, funkcję, działania administracji
OPTYMALIZACJA DZIAŁAŃ ADMINISTRACJI
Działania zmierzające do zwiększenia efektywności ekonomicznej działania administracji obejmują następujące zagadnienia:
1. Zdolność administracyjna obejmuje zdolność do podejmowania decyzji. Zdolność ta jest uzależniona od mechanizmów aparatu decyzyjnego, który powinien mieć wyspecjalizowanych fachowców oraz być wyposażony w odpowiednie urządzenia techniczne.
2. Zdolność wykonywania zadań świadczących jednostki terytorialnej zależy od liczby zakładów oraz urządzeń użyteczności publicznej znajdujących się na jej terenie i będących w jej dyspozycji, a także ekonomicznie efektywnego ich wykorzystania.
3. Zdolność administracyjna uzależniona jest również od zakresu planowania lokalnego, które powinno obejmować wszystkie istotne zadania publiczne realizowane w obrębie jednostki terytorialnej.
Można wyodrębnić pewne wspólne elementy, które charakteryzują działania współczesnej administracji. Współczesna administracja, nawet w obrębie jednego państwa, ma różne oblicza. Inny styl działania: administrację rządową, a inny samorządową, jeden jest w gminie, a inny w powiecie. Natomiast ujmując powyższy problem z punktu widzenia porównawczego można wyróżnić styl niemiecki, francuski i brytyjski. Ogólnie rzecz ujmując polski styl administrowania nie jest odrębnym stylem, ale łączy elementy stylu niemieckiego i francuskiego.
Funkcjonowanie administracji publicznej należy utożsamiać z władzą prawodawczą. Administracja to działalność instytucji i władzy publicznej, działalność o charakterze ciągłym i stałym, która polega na zaspokajaniu potrzeb ludności i jednocześnie nie jest rządem i nie stanowi wymiaru sprawiedliwości. Administracja publiczna musi być traktowana jako jeden organizm, który charakteryzuje się istotnymi cechami:
•	Nakierowanie jej działalności na interes publiczny – wszelkie przejawy adm. Nie mogą być nakierowane na załatwienie interesów charteru prywatnym;
•	Działa ona w imieniu państwa, w przypadku administracji rządowej albo też w imieniu jednostki terytorialnej, w przypadku administracji samorządowej;
•	Działa ona na podstawie przepisów prawa jednocześnie dokonując urzeczywistnienia zapisów rzeczywistości.
•	Działa ona na podstawie przepisów prawnych ( legalności);
•	Administracja podlega kontroli innych instytucji władzy publicznej (sądy nie podlegają kontroli);
•	Rozstrzyga ona sprawy indywidualne, jednostkowe odróżnia to ją od władzy ustawodawczej;
•	Organowi administrującemu przysługuje władztwo administracyjne – organ administracyjny może w sposób jednostronny i władczy, rozstrzygać o prawach i obowiązkach obywatela;
•	Działanie administracji publicznej korzystają z domniemania ważności.
Administrowanie następuje poprzez właściwe struktury państwa, za pośrednictwem jego organów.
Administracja działa przez swoich urzędników, których zdolności, odpowiedzialność oraz status kształtują jej oblicze oraz jakość działania. Polityka kadrowa jest istotnym elementem. Utrzymanie korpusu (dobrego) należy do istotnych zadań państwa.
ZADANIA KORPUSU URZĘDNICZEGO W PAŃSTWIE SOCJALNYM:
•	Partnerstwo – obywatel w pierwszym rzędzie jest klientem obsługiwanym przez administrację, a więc urzędnik ze sługi państwa stał się sługą społeczeństwa.
•	Niestabilność prawa – oponowanie przez urzędnika państwa dużej liczby przepisów prawnych – ciągłe zmiany. Nie bez znaczenia jest więc system kontroli, który składa się z dwóch instancji administracyjnych oraz dwóch instancji sądowych, a więc z czterech – dodając do tego obowiązki informacyjne, uzyskamy obraz czynników hamujących działanie administracji.
Wielkość jednostek terytorialnych zależy w dużym stopniu od zadań które w jej ramach są realizowane. Hierarchiczna struktura władz – umożliwia przesuwanie zadań między poszczególnymi szczeblami hierarchii, wpływając w ten sposób na wielkość jednostek.
Zbyt duże jednostki można pomniejszyć jeśli jest niewydolna, poprzez utworzenie delegatur- działających poza siedzibą władzy administracyjnej. Powoduje to efektywniejsze wykonywanie zadań oraz ułatwienie kontaktu obywatel a organ administracyjny.
Administracja stosując prawo czyni to w sposób bezosobowy. Obok stosowania ustaw ważną funkcją współczesnej administracji stało się planowanie, a także charakterny dla państwa socjalnego funkcja świadcząca.
Z punktu widzenia stylu administrowania ważne jest to, że administracja jest powołana w celu służenia społeczeństwu. Jest ona utworzona dla obywateli i powinna dysponować odpowiednią wrażliwością (udzielania im pomocy). 
Ważnym elementem stylu administrowania jest technicyzacja współczesnej administracji. Powoduje to komplikację administracji, co prowadzi do ograniczenia jej przejrzystości, a wynika to z dzielenia zadań na niewielkie fragmenty i wyspecjalizowane kompetencje (automatyczne przetwarzanie danych). Obywatel czuje się przez administrację „prześwietlony”. Administracja musi często wkraczać w sferę prywatnego życia, aby uzyskać niezbędne informacje dla podjęcia decyzji, co z kolei powoduje konieczność wzmacniania systemu prawnego ochrony danych osobowych.
Wpływ na polityczny styl administrowania ma także idea państwa prawa. Państwo prawne oznacza przestrzeganie norm prawnych w procesie ich stosowania, zgodnie z nadrzędną ideą sprawiedliwości (coraz nowe obszary życia społecznego obejmowane są regulacją prawną).
ROLA ORGANÓW KOLEGIALNYCH W ADMINISTRACJI PUBLICZNEJ
Organ kolegialny składa się z kilku, kilkunastu równouprawnionych osób. Organy te funkcjonują tam, gdzie podejmuje się makro decyzje; podstawowe dla całego państwa; wymagające uwzględnienia wyspecjalizowanej i dogłębnej wiedzy z różnych dziedzin; podejmowane dla tego obszaru dobra publicznego dla jakiego dany organ został powołany.
Organy kolegialny decydują dłużej i wolniej. Dzieje się tak dlatego, że każdy z jej członków chce się wypowiedzieć. Organ kolegialny decyduje odważniej, gdyż odpowiedzialność za podejmowane decyzje rozłożona jest na wszystkich członków. Decyzje organu kolegialnego są przemyślane i wyważone.
Decyzje podejmowane w organie kolegialnym, korupcją są dotykane później. Jeżeli organ jest tak skonstruowany, że poszczególni jego członkowie staną się podmiotami kontrolnymi wobec pozostałych członków.

Rozdział II
ADMINISTRACJA PUBLICZNA W POLSCE
2.1.1 Trudności nawiązania do tradycji dawnej Rzeczypospolitej 
Najważniejsze narodowe modele administracji publicznej są wytworem wielowiekowego rozwoju. Szczególne znaczenie dla ukształtowania ich współczesnego charakteru miał wiek XIX, zwłaszcza jeżeli będzie się go rozumieć w szeroki sposób, mianowicie jako okres od wielkiej rewolucji francuskiej 1789 r. do wybuchu I wojny światowej. Stwierdzenie, że w wieku XIX ukształtowały się klasyczne i instytucje administracji publicznej, które w naszym stuleciu zostały wzbogacone o nowe rozwiązania i częściowo tylko zmodyfikowane.
W XIX w. Polska była pozbawiona samodzielnego bytu państwowego. Utraciła go w 1795 r. w wyniku rozbioru, by odzyskać go wraz z końcem I wojny światowej. W początkach okresu porozbiorowego występowały na jej ziemiach organizmy państwowe, które niezbyt ściśle określa się jako pół suwerenne: Księstwo Warszawskie (1807 - 1813/1815), konstytucyjne Królestwo Polskie (1815 – 1830), Wolne miasto Kraków, zwane Rzecząpospolitą Krakowską (1815 – 1846). Dwukrotnie wystąpiły też instytucje suwerennego państwa polskiego: pierwsze raz w formie właściwej państwu, ze wszystkimi jego atrybutami, w okresie powstania listopadowego (1830 – 1831), drugi raz w szczególnej formie „państwa podziemnego”, równoległego wobec instytucji rosyjskich, w dobie powstania styczniowego (1863 – 1864). Wszystkie te organizmy państwowe tylko w niewielkim stopniu mogły jednak nawiązywać do dawniejszych rodzimych rozwiązań administracyjnych.
Rozwiązania te – kształtowane od czasów demokracji szlacheckiej XVI w., lecz zasadniczo zmodernizowane w okresie panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego (1764 – 1795) – miały wiele cech szczególnych, pozwalających mówić o ówczesnym polskim modelu administracji publicznej. Był to model władzy demokratyczny, bo do 1791 r., to jest daty wydania Prawa o miastach królewskich i Ustawy Rządowej, dopuszczał do udziału we władzy politycznej i administracyjnej tylko stan szlachecki, w Polsce zresztą wyjątkowo liczny w porównaniu z innymi krajami. W 1791 r. stworzono szansę stopniowego rozszerzania uprawnień obywatelskich na członków innych stanów, poczynając od bogatego mieszczaństwa.
Osiemnastowieczny model polskiej administracji publicznej wyróżniał się więc szerokim stosowaniem mechanizmów wyborczych – wyborem przez Sejm, od 1764 r., coraz większej liczby organów centralnych (w latach 1775 – 1789 – łącznie z rządem, którym była wówczas Rada Nieustająca) oraz wyborem przez sejmiki ziemskie, od   1789 r., organów administracji terytorialnej (komisji porządkowych cywilno-wojskowych). Wybór łączył się również z szerokimi uprawnieniami kontrolnymi organów wybierających w stosunku do osób i organów wybieranych. Jednak wraz ze stratą suwerenności państwowej na ziemie polskie wprowadzone zostały rozwiązania obce.
Także instytucje Księstwa Warszawskiego, stanowiące zresztą próbę przemieszenia na nasz teren rozwiązań napoleońskiej Francji, instytucje Królestwa polskiego (będące w dużej mierze kontynuacją polskiej odmiany modelu francuskiego) czy wreszcie urządzenia administracyjne Rzeczypospolitej Krakowskiej nie mogły wywrzeć wpływu na późniejsze kształtowanie się administracji publicznej na ziemiach polskich. Do czasów I wojny światowej instytucje administracyjne na ziemiach polskich rozwijały się bowiem w ramach systemów poszczególnych państw zaborczych – bez nawiązywania do jakichkolwiek polskich tradycji.
Taki zróżnicowany stan rzeczy musiał więc być punktem wyjścia wszystkich prac nad kształtowaniem administracji Polski Odrodzonej.
2.1.2 Kształtowanie się administracji II Rzeczypospolitej
Wskutek braku polskiej państwowości w XIX w., rodzimy model administracji publicznej, skrystalizowany w czasach stanisławowskich, nie mógł wywrzeć wpływu na kształtowanie się instytucji administracji polskiej u progu niepodległości, a konstruowanie nowego modelu, podjęte w Drugiej Rzeczypospolitej jako jedno z główniejszych zadań na drodze do unifikacji państwa, dokonywać się musiało ze znacznym uwzględnieniem rozwiązań państw zaborczych. Łączyło się to często z wyborem dla całego państwa – lub przynajmniej dla większości jego obszaru – rozwiązań bliskich tym, które funkcjonowały w jedynym z państw zaborczych.
Administracja przed unifikacją.
 W chwili odzyskania niepodległości na ziemiach polskich istniało kilka systemów ustawodawstwa administracyjnego. Najszybciej postępował proces tworzenia organów centralnych. Od początku organy centralne wyróżnione wg kryterium rzeczowego nazwano ministerstwami na czele których stali ministrowie. Tworzyli oni kolegialnie Radę Ministrów pod przewodnictwem prezesa Rady Ministrów (początkowo nazywanego prezydentem ministrów).
Administracja rządowa terytorialna w byłym zaborze rosyjskim.
Już w 1919 r. zostały wydane tymczasowe przepisy o organizacji urzędów powiatowych. Na ich czele stali komisarze ludowi. Jeszcze w tym samym roku urzędy powiatowe przekształcono w starostwa ze starostami na czele. Starostów mianował minister spraw wewnętrznych, a do zakresu ich działania należały wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej, a także nadzór nad samorządem. W 1919 r. wprowadzono również województwa. Królestwo podzielone na 5 województw (warszawskie, kieleckie, łódzkie, białostockie, lubelskie) a na czele województwa stanął wojewoda mianowany przez Naczelnika Państwa. Wojewoda jako przedstawiciel rządu w terenie zarządzał województwem, wykonywał również polecenia poszczególnych ministrów, oraz kierował urzędem wojewódzkim. Organem pomocniczym wojewody była Rada Wojewódzka, mająca charakter opiniodawczy a w pewnym zakresie również uchwalający. Odrębną organizacje z komisarzami rządowymi na czele uzyskały niektóre duże miasta w tym Warszawa. Ponadto komisarz warszawski posiadał status równy wojewodzie.
Administracja rządowa terytorialna w byłym zaborze austriackim.
W Krakowie w 1918 r. swą działalność rozpoczęła Polska Komisja Likwidacyjna, czego rezultatem było przywrócenie urzędu starostwa na czele ze starostami. Następnie w 1919 r. utworzony został urząd Generalnego Delegata Rządu do spraw Galicji, który miał przejąć większość kompetencji byłego namiestnika. Kolejnym krokiem (grudzień 1920) było rozciągnięcie na tereny byłego zaboru austriackiego ustroju administracyjnego z terenów byłego Królestwa Polskiego. Utworzono 4 nowe województwa: krakowskie, lwowskie, stanisławowskie oraz tarnopolskie.
Samorząd terytorialny.
W chwili odzyskania niepodległości istniał w różnym stopniu na terenie całego kraju. Jego funkcjonowanie w pierwszych latach na terenach byłego zaboru pruskiego i austriackiego właściwie się nie zmieniło. Jedynie na ziemiach Królestwa Polskiego jego funkcjonowanie uregulowały przepisy polskie.
Samorząd gminny.
W chwili odzyskania niepodległości samorząd gminny istniał na terenie całego kraju. Pierwsze zmiany na terenie Królestwa Polskiego dokonano już w 1919 r. Nową instytucje stanowiła rada gminna z wójtem na czele. Rada wybierana była w głosowaniu tajnym przez zgromadzenie gminne, przy czym prawo udziału zgromadzeniu posiadali wszyscy pełnoletni mieszkańcy gminy łącznie z kobietami. Rada gminna stanowiła organ zarządzający i kontrolujący pracę wójta. Wójt był organem zarządzającym bieżącymi sprawami, wykonywał również uchwały zgromadzenia gminnego i rady gminnej.
Samorząd gmin miejskich
Istniał na wszystkich ziemiach, ale i tu największe zmiany wprowadzono na ziemiach Królestwa Polskiego. Organami uchwałodawczymi i kontrolującymi były rady miejskie. Organem wykonawczym był natomiast magistrat (zarząd miejski). W skład magistratu wchodził burmistrz (prezydent) jego zastępcy oraz ławnicy (na ziemiach byłego zaboru austriackiego ponadto asesorowie). Nadzór nad samorządem różnił się w zależności od wielkości miasta. Miasta mniejsze nie wydzielone z powiatu podlegały władzom powiatowym. Miasta większe, wydzielone nadzorował wojewoda w I instancji i minister spraw wewnętrznych w II instancji. Od ostatecznych decyzji władz nadzorczych przysługiwała ponadto miastom skarga do Sądu Najwyższego. Na ziemiach byłego zaboru austriackiego nadzór w I instancji sprawowali starostowie, w II wojewodowie.
Samorząd powiatowy
Z wyjątkiem śląska cieszyńskiego istniał na terenie całego kraju. Organami uchwalającymi były sejmiki powiatowe, które wybierały na 3 lata organ wykonawczy – wydział powiatowy. Na czele sejmiku i wydziału powiatowego stał starosta. Na ziemiach byłego zaboru austriackiego, samorząd powiatowy praktycznie nie działał. Nadzór nad samorządem powiatowym należał do wojewodów oraz ministra spraw wewnętrznych. Tylko na ziemiach byłego zaboru pruskiego pewne uprawnienia nadzorcze miały sądy administracyjne a w woj. Śląskim rada wojewódzka.
Samorząd wojewódzki.
W chwili odzyskania niepodległości istniał tylko na terenach byłego zaboru pruskiego. Jego organami były sejmik wojewódzki oraz wydział wojewódzki ze starostą krajowym na czele. Na ziemiach byłego zaboru rosyjskiego funkcje samorządu wojewódzkiego pełniły rady wojewódzkie. Nie działały one w Galicji gdzie pewne uprawnienia posiadał Tymczasowy wydział samorządowy zlikwidowany w 1929 r.
Struktura administracji w II Rzeczypospolitej po unifikacji
Administracja centralna. Rada Ministrów.
Stanowiła organ kolegialny, tworzyli ją ministrowie pod przewodnictwem prezesa Rady Ministrów, mianowani przez prezydenta. Stanowiła centralny organ administracji publicznej. Swoje funkcje realizowała po przez wydawanie zarządzeń, podejmowanie uchwał oraz wydawania aktów administracyjnych. Organem pomocniczym Rady było Prezydium Rady Ministrów. Stojący na czele resortów gospodarczych ministrowie tworzyli Komitet Ekonomiczny.
Ministrowie
Ministrowie kierowali wyodrębnionymi resortami administracji, z drugiej strony byli również członkami ciała kolegialnego Rady Ministrów. W 1928 r. było 13 ministerstw później ich liczbę zmniejszono. Ministerstwa dzieliły się na Departamenty z dyrektorami na czele, te zaś dzieliły się na wydziały na czele z naczelnikami. Ministrów zastępowali w urzędzie podsekretarze stanu (1-2), będącymi tylko urzędnikami w rozumieniu ustawy o państwowej służbie cywilnej. Aparat pomocniczy ministra stanowiło ministerstwo. Wejście w życie konstytucji marcowej spowodowało podporządkowanie ministrom działających pierwotnie nie zależnie licznych urzędów centralnych.
Wojewodowie
Obszar kraju podzielony został na 16 województw, a te na powiaty. Osobną jednostkę podziału terytorialnego stanowiła Warszawa (na prawach województwa). Na czele administracji województwa stał wojewoda mianowany przez prezydenta na wniosek Rady Ministrów. Wojewoda podlegał pod względem osobowym ministrowi spraw wewnętrznych, w zakresie służbowym poszczególnym ministrom. Jako przedstawiciel rządu wojewoda koordynował działalność administracji rządowej pod kontem zgodności z linią polityki państwa. Nadzorował obsadę personalną stanowisk kierowniczych w administracji. Posiadał również uprawnienia nadzorcze wobec organów administracji specjalnej. W razie ogłoszenia mobilizacji wojewoda obejmował naczelne kierownictwo całej administracji z wyjątkiem wojskowej, wymiaru sprawiedliwości, komunikacji, poczty i telegrafu.
Jako szef administracji ogólnej wojewoda zapewniał bezpieczeństwo i porządek publiczny, sprawował nadzór nad prasą, stowarzyszeniami i samorządem. Miał prawo wydawania rozporządzeń wykonawczych na mocy upoważnienia ustawowego i porządkowych w celu zapewnienia ochrony bezpieczeństwa. Wojewoda stał na czele urzędu wojewódzkiego, który dzielił się na wydziały i oddziały. Udział czynnika obywatelskiego przy wojewodzie realizowany był poprzez Radę wojewódzką oraz wydział wojewódzki.
Rada wojewódzka stanowiła organ opiniodawczy, działała pod przewodnictwem wojewody, a składała się z członków delegowanych przez organy samorządu powiatowego. W skład wydziału wojewódzkiego o uprawnieniach doradczych i stanowiących wchodzili wojewoda, dwóch członków wybranych przez rade wojewódzką oraz dwóch urzędników państwowych.
Samorząd terytorialny.
Na mocy tzw. ustawy scaleniowej z 1933 r. nastąpiła jednolita dla całego kraju organizacja samorządu. Wbrew zapowiedziom samorząd na szczeblu województwa nie został wprowadzony. Organy samorządu zgodnie z przyjętymi zasadami dzielono na wykonawczo-zarządzające i stanowiąco-kontrolujące. Ustawa przewidywała zespolenie organów wykonawczych na szczeblu powiatu i województwa z organami administracji ogólnej i pod przewodnictwem wojewody i starosty. Kompetencje działań organów uchwalających ograniczone zostały do spraw enumeratywnie wyliczonych, w razie wątpliwości istniała zasada domniemania na rzecz organów wykonawczych.
Samorząd gminny
Do gmin włączone zostały wszystkie istniejące dotychczas obszary dworskie. Organami uchwalającymi w gminach była rada gminna, wybory do niej były jawne i pośrednie. Organ wykonawczy zarząd gminy składał się z wójta i ławników wybieranych przez radę. Czynnik fachowo – biurokratyczny reprezentował sekretarz. W gminach miejskich: rada miejska, zarząd miejski w skład którego wchodzili: burmistrz (prezydent w miastach wydzielonych) oraz ławnicy.
Samorząd powiatowy.
Po unifikacji samorząd powiatowy działał na obszarach powiatów oraz miast wydzielonych z powiatów (miasta liczące ponad 25 tys. mieszkańców lub mniejsze z mocy szczególnej ustawy). Organami uchwalającymi w powiatach były rady powiatowe. Rady powiatowe wybierały organ wykonawczy – wydział powiatowy działający ze starostą na czele, podlegający osobiście i służbowo wojewodzie. Tak jak wojewoda starosta w powiecie występował w podwójnej roli: przedstawiciela rządu w powiecie oraz szefa administracji rządowej ogólnej. Głównym zadaniem starosty było zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego, co czynił za pomocą podległych mu organów policji. Ze starostą współdziałały organy samorządu powiatowego – sejmiki (rady) powiatowe oraz wydziały powiatowe. W miastach wydzielonych (powyżej 75 tys. mieszkańców) istniał urząd starosty grodzkiego, (Warszawa jako jednostka administracyjna wydzielona została podzielona na powiaty grodzkie za starostami grodzkimi na czele. Organami administracji ogólnej był tu ponadto Komisarz Rządu oraz Magistrat miasta stołecznego Warszawy). Odrębny statut posiadało nadal województwo śląskie. 
Samorząd gospodarczy i zawodowy.
Samorząd gospodarczy stanowił przymusowe zrzeszenie osób prowadzących działalność gospodarczą w określonej dziedzinie. Jednostki samorządu gospodarczego stanowiły: Izby Przemysłowo-Handlowe, Izby Rolnicze oraz Izby Rzemieślnicze. Izby powoływała Rada Ministrów z wyjątkiem izb rzemieślniczych, powoływanych przez ministra przemysłu i handlu. Izby tworzyły organizacje o zasięgu krajowym. Organy uchwałodawcze izb pochodziły częściowo z wyborów częściowo z nominacji właściwych ministrów. Aparatem wykonawczym izb kierowali Dyrektorzy.
Ponadto poza przymusowymi związkami niekiedy tworzone były również związki dobrowolne. Prawo dopuszczało bowiem tworzenie korporacji przemysłowych, zrzeszeń, cechów.
Samorząd zawodowy obejmował osoby wykonujące ten sam zawód. Wyróżnić tu można: Izby Adwokackie, Notarialne, Lekarskie, Aptekarskie. Na ich czele stały odpowiednie naczelne izby.
2.1.3 Przywracanie samorządu terytorialnego z 1944 po 1999 r.
Administracja centralna w latach 1944-1947
- władzę na terenach wyzwolonych w imieniu Krajowej Rady Narodowej objął PKWN;
- administrację podzielono na resorty, którymi zarządzali kierownicy resortów;
- 1 grudnia 1944 utworzono Rząd Tymczasowy a resorty przemianowano na ministerstwa;
1947-1952
- 1947 - Mała Konstytucja nie określała struktury wewnętrznej rządu, odsyłając w zakresie ilości, kompetencji i wzajemnych ministerstw do ustawy, która nigdy nie została wydana.
- w małej Konstytucji premier nie tylko przewodniczył Radą Ministrów , ale stał na jej czele.
- niekonstytucyjnym organem, który sprawował całą władzę było Prezydium Rządu, w skład którego wchodzili prezes i wiceprezesi Rady Ministrów, podsekretarz stanu oraz fakultatywnie inni ministrowie. Prezydium obradowało pod przewodnictwem Prezydenta Rzeczy Pospolitej, który był przewodniczącym Rady Państwa, i I sekretarzem PZPR.
- zadania Prezydium Rządu: kierowanie pracami rządu i zastępowanie go w sprawach ważnych.
- rozbudowano system ministerstw branżowych w związku z wykonaniem planu sześcioletniego.
- Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów - organ pomocniczy i doradczy dla i przy RM.
- Państwowa Komisja Planowania Gospodarczego - przejęcie i scentralizowanie kompetencji w sprawach gospodarczych, naczelny organ planowania gospodarczego. Komisja była jednoosobowa, a jej przewodniczący był faktycznym zwierzchnikiem ministrów zarządzających resortami gospodarczymi.
1952-1989
- Konstytucja PRL z 1952 r. odrzuciła klasyczny trójpodział władz i dzieliła je na: 
- organy władzy państwowej,
- administracji państwowej,
- sądowe.
Przywracanie samorządu terytorialnego z 1989 po 1999 r.
Powrót do samorządu terytorialnego w klasycznym znaczeniu stał się możliwy dopiero po „okrągłym stole”, wyborach 4 czerwca 1989 roku i powołaniu rządu Tadeusza Mazowieckiego. Początek tego procesu stanowiło wprowadzenie samorządu gminnego na mocy serii ustaw z 1990 roku, w tym ustawy z 8 marca 1990 o samorządzie terytorialnym. Zerwano z instytucjami typu radzieckiego, nie „cywilizując” rad narodowych, lecz znosząc je, by od nowa stwory rzeczywisty samorząd.
17 października 1992 roku została uchwalona tzw. Mała Konstytucja. Według niej samorząd terytorialny stał się podstawową formą organizacji lokalnego życia publicznego. Przyznawała ona jednostkom samorządu terytorialnego osobowość prawna. Zapewniała uprawnienia do mienia komunalnego. Zapewniała mieszkańcom prawo podejmowania rozstrzygnięć w drodze referendum lokalnego. Przyznawała rangę konstytucyjną podziałowi zadań samorządu terytorialnego na własne i zlecone. Zapewniała jednostkom samorządu terytorialnego swobodę określania w granicach ustaw swoich struktur wewnętrznych, przy wyodrębnieniu organów stanowiących, wybieranych w wyborach powszechnych, równych i w głosowaniu tajnym, oraz organów wykonawczych. Mała Konstytucja jako dochody jednostek samorządu terytorialnego wskazała dochody własne, subwencje i dotacje. 
W 1998 roku, już pod rządem Konstytucji RP, która weszła w życie 17 października 1997 roku, przeprowadzono – w ramach szerszego programu reform ustrojowych – reformę samorządową polegającą na utworzeniu dwóch wyższych szczebli jednostek: powiatu i województwa, przy całkowitej zmianie kształtu terytorialnego województw. 
Dalsze przeobrażenia prawa samorządowego to ustawa z 20 czerwca 2002 roku o bezpośrednim wyborze wójta, burmistrza i prezydenta miasta, wprowadzająca do naszego ustawodawstwa ustrojowego, zasadę bezpośredniego wyboru – jednoosobowych, a nie kolegialnych – organów wykonawczych.
2.2 System administracji publicznej we współczesnej Polsce
Administracja publiczna dzieli się, najogólniej rzecz biorąc, na administrację scentralizowaną (administracja rządowa) i administrację zdecentralizowaną (samorząd terytorialny, samorządy zawodowe oraz podmioty wykonujące funkcje zlecone administracji).
2.2.1 Władza ustawodawcza
Sejm Rzeczy Pospolitej – sposób powoływania i struktura
Sejm jest powoływany na drodze wyborów zarządzanych przez Prezydenta Rzeczy Pospolitej, nie później niż 90 dni przed końcem kadencji. W tym celu wyznacza się dzień wolny od pracy, przypadający w ciągu 30 dni poprzedzających upływ kadencji. Sejm może skrócić swoją kadencją uchwałą podjętą większością co najmniej 2/3 głosów, podobnie może uczynić Prezydent RP. Po skróceniu kadencji Sejmu zostaną zarządzone przez Prezydenta RP wybory, które nie mogą przypadać później niż w ciągu 45 dni od dnia skrócenia kadencji. Kadencja Sejmu trwa 4 lata i rozpoczyna się z dniem zebrania Sejmu na pierwszym posiedzeniu. O ważności wyborów rozstrzyga Sąd Najwyższy. 
Wybory do Sejmu są pięcioprzymiotnikowe: powszechne, równa, bezpośrednie, tajne i proporcjonalne. Powszechność oznacza, że wszyscy powszechni obywatele mają prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) i mogą być wybierani (bierne prawo wyborcze). Wyjątek stanowią osoby pozbawione praw obywatelskich prawomocnym wyrokiem sądowym. Czynne prawo wyborcze do Sejmu przysługuje obywatelom, którzy ukończyli 18 lat, a bierne tym, którzy ukończyli 21 lat. Równość oznacza, że każdy głos w każdym okręgu jest tak samo ważny. Bezpośredniość polega na tym, że wszyscy obywatele muszą osobiście dokonać wyboru posła. Tajność zapewnia wyborcy swobodę przy podejmowaniu decyzji i chroni jej wynik przed osobami trzecimi. Jest to realizowane poprzez składanie kart wyborczych z oddanymi anonimowo głosami do opieczętowanej urny wyborczej i odpowiednie urządzenie lokalu wyborczego. Proporcjonalność dotyczy sposobu obliczania głosów i podziału mandatów parlamentarnych. 
Sejm liczy 460 posłów. Jego organami wewnętrznymi są: Marszałek Sejmu, Prezydium Sejmu, Konwent Seniorów i komisje sejmowe (stałe i nadzwyczajne).
Marszałek Sejmu kieruje pracą izby poselskiej, stoi na straży jej praw i godności, reprezentuje ją i przewodniczy jej obradom. Nadaje bieg inicjatywom ustawodawczym, a ponadto kieruje pracami Prezydium Sejmu, zwołuje Konwent Seniorów i przewodniczy jego obradom, powołuje i odwołuje Szefa Kancelarii Sejmu, przewodniczy obradom Zgromadzenia Narodowego. W przypadkach przewidzianych Konstytucją RP Marszałek Sejmu może tymczasowo wykonywać obowiązki Prezydenta RP.
Prezydium Sejmu, składające się z Marszałka Sejmu i wicemarszałków wybranych spośród posłów (liczba zmienna, może być różna w każdej kadencji), ustala plan pracy Sejmu, zwołuje jego posiedzenia, proponuje ich porządek dzienny, dokonuje wykładni regulaminu, organizuje współpracę komisji sejmowych, koordynuje ich działania, czuwa nad terminowością prac i udziela posłom wszelkiej pomocy w ich pracy.
Konwent Seniorów składa się z członków Prezydium Sejmu, przewodniczących klubów parlamentarnych i kół poselskich. Jego zadaniem jest zapewnienie współpracy klubów poselskich w sprawach związanych z działalnością oraz tokiem prac sejmowych poprzez opiniowanie projektów planów pracy Sejmu, terminów posiedzeń Sejmu, projektów porządku dziennego posiedzeń i wniosków dotyczących wyboru organów Sejmu. 
Komisje sejmowe są roboczymi organami Sejmu, które rozpatrują projekty ustaw i przygotowują opinie na posiedzenia plenarne, kontrolują także wykonanie ustaw i uchwał przez organy państwowe i samorządy. Komisje sejmowe dzielą się na stałe (funkcjonujące przez całą kadencję), nadzwyczajne (powołane w przypadku określonej potrzeby) i śledcze (do zbadania określonej sprawy, z prawem przesłuchiwania osób zgodnie z kodeksem postępowania karnego). 
Sprawną organizację pracy Sejmu i jego organów zapewnia Kancelaria Sejmu oraz wybierani z grona parlamentarzystów sekretarze Sejmu, prowadzący między innymi listę mówców.
Kompetencje i praca Sejmu RP
Podstawowe zadania Sejmu RP jako władzy ustawodawczej polegają na realizacji następujących funkcji:
- ustrojodawczej, umożliwiającej parlamentowi ustalanie lub zmianę ustroju (politycznego, społecznego, ekonomicznego) państwa i dokonywanie zmian w obowiązującej konstytucji;
- ustawodawczej, która polega na inicjowaniu oraz obowiązku stanowienia ustaw jako powszechnie obowiązujących aktów prawnych – ustawa sejmowa może regulować wszystkie sprawy w państwie;
- kreacyjnej, pozwalającej Sejmowi, na mocy konstytucji, tworzyć organy państwowe lub uczestniczyć w procesie ich powoływania, Sejm bierze udział w powoływaniu i odwoływaniu Rady Ministrów, powołuje również Trybunał Konstytucyjny, Trybunał Stanu, członków Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Krajowej Rady Sądownictwa, Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Prezesa Narodowego Banku Polskiego, Prezesa Najwyższej Izby Kontroli i Rzecznika Praw Obywatelskich;
- kontrolnej, która odnosi się głównie do kontroli prac Rady Ministrów i administracji rządowej, a polega na wyrażaniu wotum nieufności wobec rządu lub poszczególnych jego członków, co świadczy o tym, że parlament nie zgadza się z polityką prowadzoną przez gabinet; dotyczy również rozpatrywania sprawozdań z działalności rządu (przede wszystkim z wykonania budżetu) i udzielania mu absolutorium (uznanie działalności finansowej organu wykonawczego za prawidłową na podstawie złożonego sprawozdania); ponadto Sejm kontroluje rząd i inne organy państwowe za pomocą interpelacji i zapytań poselskich, kierowanych przez posłów do członków Rady Ministrów, Prezesa NIK i Prezesa NBP; Sejm może także podjąć działania w sprawie pociągnięcia ich do odpowiedzialności konstytucyjnej.
Praca Sejmu RP odbywa się podczas posiedzeń plenarnych, w których mają obowiązek uczestniczyć wszyscy posłowie, i posiedzeń komisji sejmowych, w których muszą uczestniczyć ich członkowie. Sejm pracuje w systemie parlamentarnym, co oznacza gotowość izby do natychmiastowego zebrania się na posiedzeniu. Wszystkie obrady Sejmu są jawne, ale może być uchwalona tajność obrad, jeżeli wymaga tego dobro państwa.
Podstawowym zadaniem Sejmu RP jest stanowienie ustaw, które rozpoczyna inicjatywa ustawodawcza. Do wniesienia projektu ustawy uprawnieni są: posłowie (w liczbie co najmniej 15 lub komisja sejmowa), Senat RP, Prezydent RP, Rada Ministrów i co najmniej 100 tys. Obywateli posiadających czynne prawo wyborcze do Sejmu. Obowiązuje zasada, że każda decyzja izby poselskiej musi być poprzedzona dyskusją, w której każdy poseł ma prawo zabrać głos. W dyskusji tej można przedstawić wszystkie poglądy za projektem ustaw i przeciw. Ustawy sejmowe są uchwalane zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, jeżeli Konstytucji RP nie przewiduje większości kwalifikowanej, np. 2/3 głosów „za” w obecności co najmniej połowy posłów. Uchwalone przez Sejm akty prawne są przekazywane Senatowi RP i Prezydentowi RP. Sejm może zarządzić przeprowadzenie referendum w sprawach mających szczególne znaczenie.
Senat RP – sposób powoływania i struktura
Senat – druga izba polskiego parlamentu – jest powoływana na drodze wyborów zarządzanych przez Prezydenta RP w tych samych terminach co wybory do Sejmu. W wyborach do Senatu nie obowiązuje zasada proporcjonalności, ponieważ mandat senatorski uzyskuje kandydat, który zdobył największą liczbę ważnych głosów w danym okręgu, a bierne prawo wyborcze przysługuje osobom powyżej 30 lat. Wybory do Sejmu i Senatu odbywają się jednocześnie. Kadencja Senatu trwa tyle samo co Sejmu, czyli 4 lata. Wraz ze skróceniem kadencji Sejmu zostaje skrócona kadencja Senatu. 
Senat liczy 100 senatorów, a struktura jego organów jest podobna do struktury organów Sejmu. Organami Senatu są: Marszałek Senatu, Prezydium Senatu, Konwent Seniorów i komisje senackie.
Marszałek Senatu zwołuje posiedzenia i przewodniczy obradom, reprezentuje Senat oraz stoi na straży jego praw i godności. Przewodniczy on i kieruje pracami Prezydium Senatu, zwołuje i przewodniczy obradom Konwentu Seniorów, a także nadzoruje prace komisji senackich. Ma możliwość zastąpienia Prezydenta RP w sytuacji, gdy nie Mozę tego uczynić Marszałek Sejmu. Marszałek Senatu ma prawo także prowadzić obrady Zgromadzenia Narodowego (w zastępstwie Marszałka Sejmu).
Prezydium Senatu, składające się z Marszałka Senatu i wicemarszałków wybranych spośród senatorów, ustala plan pracy Senatu, nadzoruje terminowość jego prac, poleca komisjom senackim rozpatrzenie spraw w określonym zakresie.
Konwent Seniorów składa się z Marszałka Senatu, wicemarszałków i działających w Senacie przedstawicieli klubów parlamentarnych (muszą liczyć przynajmniej 7 senatorów). Jego zadaniem jest zapewnienie współpracy klubów parlamentarnych w sprawach związanych z działalnością oraz tokiem prac senackich.
Komisje senackie, podobnie jak sejmowe, dzielą się na stałe oraz nadzwyczajnie (bez komisji śledczych, ponieważ Senat nie pełni funkcji kontrolnej). Ich podstawowe zadanie to rozpatrywanie ustaw uchwalonych przez Sejm i przedstawianie Senatowi stanowiska wobec nich oraz ustosunkowanie się do prawidłowości wprowadzenia ich w życie.
Kompetencje i praca Senatu RP
Podstawowe zadania Senatu RP jako władzy ustawodawczej polegają na realizacji następujących funkcji:
- ustrojodawczej, umożliwiającej Senatowi wpływ na ustalenie lub zmianę ustroju (politycznego, społecznego, ekonomicznego) państwa i dokonywanie zmian w obowiązującej konstytucji;
- ustawodawczej, która polega na inicjowaniu oraz opiniowaniu ustaw uchwalonych przez Sejm (w ciągu 30 dni powinno nastąpić przyjęcie ustawy, wniesienie własnych poprawek lub odrzucenie ustawy w całości); uchwała Senatu odrzucająca ustawę lub wprowadzająca do niej poprawki może być utrzymana w mocy lub odrzucona przez Sejm RP bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy posłów;
- kreacyjnej, pozwalającej Senatowi na mocy konstytucji uczestniczyć w powoływaniu takich organów państwa, jak: Rzecznik Praw Obywatelskich, Prezes Najwyższej Izby Kontroli, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji (dwóch przedstawicieli Senatu) i Krajowa Rada Sądownictwa (dwóch senatorów).
Praca Senatu RP odbywa się, podobnie jak Sejmu RP, w systemie permanentnym. Podczas posiedzeń plenarnych i komisji senackich toczy się dyskusja nad treściami ustaw przedłożonych przez Sejm. W konsekwencji następuje przyjęcie ustawy w proponowanym brzmieniu, wprowadzenie poprawek lub odrzucenie ustawy.
2.2.2 Centralna administracja rządowa
Administracja rządowa jest częścią administracji publicznej, która tworzą centralne organy władzy państwowej i ich urzędy, a także szereg instytucji ogólnokrajowych i terenowych realizujących zadania publiczne na rzecz indywidualnych obywateli i podmiotów zbiorowych.
Struktura administracji publicznej jest złożona (zob. Tabl.1.). Ma ona charakter dwuszczeblowy: centralny i wojewódzki, jej system tworzą:
•	centrum rządowe: Rada Ministrów i struktury ją obsługujące (Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, Rządowe Centrum Legislacyjne, Rządowe Centrum Studiów Strategicznych),
•	ministerstwa,
•	urzędy centralne,
•	państwowe jednostki organizacyjne (np. agencje, fundusze),
•	terenowa rządowa administracja ogólna (wojewoda i jego urząd),
•	terenowe organy administracji zespolonej,
•	terenowe organy administracji niezespolonej.
Administracja rządowa działa w sferze politycznej i wykonawczej.
Tabela 1. Struktura administracji publicznej w Polsce
Kryterium wyodrębniania
rodzaju administracji	Istniejące struktury administracyjne	
Szczebel organizacyjny	
Centralny 	Administracja rządowa: Rada Ministrów, ministerstwa, urzędy centralne	
	Administracja państwowa obsługująca organy władzy państwowej: Kancelaria Sejmu, Kancelaria Senatu, Najwyższa Izba Kontroli, Krajowa Rada Radiofonii i Telefonii, Biuro Rzecznika Obywatelskich	
Regionalny	Administracja rządowa w województwie: Wojewoda, urzędy wojewódzkie, zespolone administracje wojewódzkie, niezespolone administracje specjalne, służby i inspekcje	
	Administracja samorządowa województwa: Marszałek i Zarząd Województwa, urzędy marszałkowskie	
Lokalny	Administracja samorządowa powiatu: Starosta i Zarząd Powiat, urzędy powiatowe, służby i inspekcje podległe Staroście, jednostki organizacyjne samorządu powiatowego	
	Administracja samorządowa gminy: Wójt (burmistrz, prezydent miasta) i Zarząd Gminy, urzędy, gminy, jednostki organizacyjne samorządu gminnego	
Zakres działania:	
Realizacja ogólnych zadań publicznych	Centralna administracja rządowa: ministerstwa	
	Terenowe organy administracji rządowej ogólnej: urzędy wojewódzkie, zespolone administracje wojewódzkie, administracja samorządowa wszystkich szczebli	
Realizacja specjalnych zadań publicznych wyodrębnionych w systemie prawa	Centralna administracja rządowa: ministerstwa	
	Służby i inspekcje wojewódzkie	
	Służby i inspekcje powiatowe	
Źródło: J. Gąciarz, System administracji publicznej w Polsce, w: Marek Benito (red.) Wybór tekstów z ekonomii sektora publicznego, Wydawnictwo Małopolskiej Szkoły Administracji Publicznej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 1999.
Sfera polityczna obejmuje poziom decyzyjny – odpowiedzialny za:
•	formułowanie i ustanawianie polityk publicznych,
•	stanowienie norm regulujących funkcjonowanie danej dziedziny życia społeczeństwa,
•	podejmowanie rozstrzygnięć władczych odnoszących do spraw obywateli lub osób prawnych tam gdzie wymaga tego prawo.
Funkcja polityczna administracji rządowej jest obsługiwanie osób i ośrodków, które posiadają mandat do kreowania polityki państwowej i jej realizowania.
Sfera wykonawcza obejmuje całokształt działań organizacyjnych służących faktycznemu zrealizowaniu zadań określonych w politykach publicznych, aktach normatywnych lub niezbędnych dla egzekucji decyzjach administracyjnych.
Działalność administracji rządowej sprawdza się do:
•	działań organizatorskich,
•	działań kontrolno-nadzorczych, które oznaczają ingerowanie antycypacyjne lub postfaktyczne w przebieg działalności osób lub podmiotów zbiorowych celem zweryfikowania ich zgodności z normami obowiązującymi w danej sferze aktywności oraz określenie sankcji w przypadku odstępstwa i doprowadzenie do pewnego dostosowania tej działalności do prawomocnych zasad;
•	działań prognostycznych i planistycznych, które oznaczają określenie przyszłych stanów społeczeństwa, roli i zadań władzy publicznej w ich osiągnięciu oraz przygotowanie zasobów i środków, które to umożliwia.
Organizacja i zasady działania Rady Ministrów
Funkcjonowanie Rady Ministrów regulują trzy akty ustawodawcze:
•	Konstytucja RP (w r. VI. Rada Ministrów i Administracja Rządowa),
•	Ustawa o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów oraz o zakresie działania ministrów z 6 sierpnia 1996 roku, 
•	Ustawa o działaniach administracji rządowej z 4 września 1997 roku.
Ustrojową pozycję Rady Ministrów wyznacza art. 10 Konstytucji, który stwierdza, że ustrój RP opiera się na podziale i równowadze władzy ustawodawczej, władzy wykonawczej i władzy sądowniczej. Zgodnie z ust. 2 art. 10 Konstytucji władzę wykonawczą w Polsce sprawują Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej i Rada Ministrów, która zgodnie z art. 146 Konstytucji jest organem władzy wykonawczej, prowadzącym politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa poprzez ustalanie kierunków polityki i kontrolę ich bieżącej realizacji. Jej podstawowe zadania to kierownictwo, koordynacja i kontrola działania całej administracji rządowej.
W przypadku wątpliwości kompetencyjnych sprawy, które nie zostały przyznane innym organom, Rada Ministrów rozstrzyga, jako organ właściwy. Można wyróżnić cztery grupy kompetencji Rady Ministrów:
•	inicjatywne – związane z kształtowaniem polityki państwa,
•	władcze – służące bieżącej realizacji polityki państwa,
•	wykonawczo-organizatorskie – związane z realizowaniem stałych zadań państwa,
•	nadzorce i kontrolne – służące gwarantowaniu  poprawnego funkcjonowania instytucji sektora publicznego.
Rada Ministrów jest organem publicznym. Do jej powstania i funkcjonowania niezbędne jest poparcie większości parlamentarnej. Możliwe są trzy drogi powołania Rady Ministrów:
•	premiera desygnuje Prezydent RP, ale Pełny skład Rady Ministrów konstytuuje się po pozytywnym głosowaniu w Sejmie nad wotum zaufania dla premiera, po tym jak wygłosił on swoje określające program działalności rządu pod jego kierownictwem. Musi to nastąpić w ciągu 14 dni od desygnowania kandydatury premiera przez Prezydenta. Ministrów powołuje Prezydent RP na wniosek premiera;
•	w razie niepowołania Rady Ministrów w trybie opisanym powyżej inicjatywę przejmuje Sejm, który w ciągu kolejnych 14 dni wybiera Prezesa RM i proponowany przez niego skład rządu. Prezydent powołuje rząd wybrany przez Sejm;
•	jeśli nie nastąpi wybranie RM w trybie opisanym w wariancie drugim, Prezydent powołuje Prezesa RM i na jego wniosek ministrów. Sejm w ciągu kolejnych 14 dni przeprowadza głosowanie nad wotum zaufania dla rządu po wysłuchiwaniu jego programu.
Jeśli Sejm nie udziela wotum zaufania rządowi przedstawionemu przez Prezydenta w trybie wariantu trzeciego, to Prezydent rozwiązuje Sejm i zarządza nowe wybory. Polityczne związanie Rady Ministrów z parlamentem wynika również z tego, że w sytuacji ukonstytuowania się do dymisji i tworzy się nową Radę Ministrów.
Prezydent nie ma wprawdzie instrumentów władczych do ukierunkowywania polityki rządu, ale może ją korygować np., wykorzystując instrument weta w stosunku do ustaw przyjętych przez parlament.
Prezydent w sprawach najwyższej wagi może zwoływać tzw. Radę Gabinetową. Jest to posiedzenie Rady Ministrów, jakiemu przewodniczy Prezydent RP, w trakcie którego omawia się określony problem i środki jego rozwiązania. Rada Gabinetowa nie ma prawa podejmowania decyzji. Wszystko, co na niej zostanie uzgodnione musi zostać zatwierdzone w trakcie zwykłego posiedzenia Rady Ministrów bądź znaleźć się w rozporządzeniach premiera lub właściwych ministrów, aby nabrać mocy sprawczej.
Rada Ministrów jest organem kolegialnym, składającym się z Prezesa Rady Ministrów. Skład Rady Ministrów w obowiązującym stanie prawnym kształtowany jest przez premiera na mocy przepisów ustaw o organizacji i trybie pracy Rady Ministrów i o zakresie działania ministrów, jakie nadają premierowi uprawnienia do określenia zakresu działania ministrów.
Skład Rady Ministrów może być formowany elastycznie.
Rada Ministrów w rządzie powołanym 19 października 2001 r. składa się z 16 osób zajmujących następujące stanowiska:
•	Prezes Rady Ministrów,
•	Wiceprezes Rady Ministrów / Minister Finansów,
•	Wiceprezes RM / Minister Infrastruktury,
•	Wiceprezes RM / Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
•	Minister Gospodarki,
•	Minister Pracy i Polityki Społecznej,
•	Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji,
•	Minister Kultury,
•	Minister Obrony Narodowej,
•	Minister Środowiska,
•	Minister Oświaty i Sportu,
•	Minister Skarbu Państwa,
•	Minister Sprawiedliwości,
•	Minister Spraw Zagranicznych,
•	Minister Zdrowia,
•	Minister Nauki.
Stanowiska wicepremierów jest przewidziane w Konstytucji RP, ale żaden przepis nie reguluje ani liczby takich stanowisk w rządzie, ani zakresu ich kompetencji.
Nie ma reguły określającej, którzy ministrowie sprawują urząd wicepremiera. Przez większość czasu od 1989 roku wicepremierem był kolejny Minister Finansów.
Zgodnie z przepisami ustawowymi Rada Ministrów działa kolegialnie. Zasadniczą formę jej pracy jest posiedzenie plenarne zwoływane formalnie przez premiera. Ustawa dopuszcza możliwość decyzji w trybie obiegowym, poprzez zebranie korespondencyjne opinii członków rządu. Sposób działania Rady Ministrów reguluje Uchwała Nr 13 Rady Ministrów „Regulamin pracy Rady Ministrów” z dnia 25 lutego 1997 r.
W posiedzeniach Rady Ministrów z prawem głosowania przy rozstrzyganiu spraw uczestniczą ministrowie. W rozpatrywaniu spraw uczestniczyć mogą sekretarze i podsekretarze stanu. Ich zastępstwo nie obejmuje jednak podejmowania rozstrzygnięć. Reguła w pracy Rady Ministrów jest podejmowanie rozstrzygnięć w trybie uzgodnienia (zasada konsensusu). Jeśli uzgodnienie okazuje się niemożliwe do osiągnięcia, to przeprowadza głosowanie: rozstrzygnięcie zapada zwykłą większością głosów, (jeśli ma miejsce równowaga głosów – decyduje głos przewodniczącego). Każdy członek Rady Ministrów ma prawo wnieść do protokołu swoje stanowisko odrębne w stosunku do rozstrzygnięcia podjętego na posiedzeniu Rady Ministrów. Posiedzenia mają charakter poufny, a w przypadku rozpatrywania spraw mających charakter tajemnicy państwowej lub służbowej przewodniczący obrad zarządza ich częściową lub całkowitą tajność. Rada Ministrów ma obowiązek informowania opinii publicznej o przedmiocie posiedzeń i podjętych decyzjach. Dokonuje się to zwykle w formie komunikatów prasowych publikowanych przez Centrum Informacyjne Rządu.
Rola i pozycja Prezesa Rady Ministrów
Prezes Rady Ministrów pełni dwie zasadnicze funkcje: przewodniczącego Rady Ministrów i organu administracji rządowej, jaki posiada własne zadania i kompetencje.
Jako szef rządu premier:
•	zwołuje posiedzenie  Rady Ministrów,
•	ustala porządek dzienny posiedzeń rządu,
•	zaprasza na posiedzenie osoby nie będące członkami rządu,
•	przewodniczy posiedzeniom,
•	zarządza uzgodnienie stanowisk ministrów w trybie obiegowym,
•	podpisuje akty podjęte przez Radę Ministrów,
•	reprezentuje Radę Ministrów.
Premier posiada szerokie uprawnienia w zakresie merytorycznego kształtowania polityki rządu:
•	Decyduje o ostatecznym kształcie Rady Ministrów, wyznaczając liczbę ministrów i określając ich zadania,
•	Zgodnie z Konstytucją i ustawą o rządzie koordynuje i kontroluje pracę ministrów.
Jako organ administracji rządowej premier pełni następujące funkcje:
•	Prawodawczą – wydaje rozporządzenia na podstawie ustaw i w celu ich wykonania; wydaje zarządzenia obowiązujące jednostki podległe premierów; kieruję procesem legislacyjnym w rządzie; wydaje Dziennik Ustaw RP i Monitor Polski;
•	Personalną – dokonuje obsad personalnych na kierowniczych stanowiskach w administracji rządowej, powołuje sekretarzy i podsekretarzy stanu w ministerstwach, kierowników urzędów centralnych, przewodniczących i członków wielu ciał pomocniczych i opiniodawczych, a na szczeblu terenowym-wojewodów;
•	Nadzoru – premier sprawuje nadzór bezpośredni nad funkcjonowaniem szeregu urzędów centralnych, jakie nie znajdują się w odrębie jednego z resortów administracyjnych;
•	Kierowania i nadzoru wobec terenowych organów administracji rządowej; w stosunku do jednostek samorządu terytorialnego premier sprawuje generalny nadzór, a bardzo istotne znaczenie ma jego kompetencja w zakresie zatwierdzania statutów wszystkich jednostek samorządu terytorialnego, uprawnienie do zawieszania organów samorządu i wprowadzania zarządu komisarycznego.
Organizacja i zasady działania aparatu pomocniczego Rady Ministrów i szefa rządu
W strukturze rządu działają liczne organy pomocnicze i opiniodawcze, które powoływane są przez Premiera lub Radę Ministrów w celu realizacji jej zadań w sposób sprawniejszy i zapełniający wysoką jakość przygotowywanych w ramach rządu rozstrzygnięć. Są to:
•	stałe komitety Rady Ministrów, których celem jest umożliwienie uzgadniania stanowisk członków Rady Ministrów, inicjowanie i przygotowywanie rozstrzygnięć w określonych sferach polityki rządu; komitety wypracowują rekomendacje dla Rady Ministrów stosownie do rozstrzygnięć, jakie ma ona podjąć;
•	rady i zespoły, powoływane w celu uzyskiwania opinii i porad w sprawach należących do zakresu działania Rady Ministrów.
Stałe komitety tworzone są przez Radę Ministrów w drodze rozporządzenia a zasady ich działania opierają się na Regulaminie pracy Rady Ministrów. W skład komitetów wchodzą wyłącznie członkowie Rady Ministrów. Przewodniczących i ich zastępców powołuje Prezes Rady Ministrów. Liczba i skład komitetów zmieniają się w zależności od priorytetów rządu i premiera. Przez dłuższy czas funkcjonowały 4 stałe komitety:
•	Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów,
•	Komitet Społeczny Rady Ministrów, 
•	Komitet Spraw  Obronnych Rady Ministrów,
•	Komitet Polityki Regionalnej i Zrównoważonego Rozwoju Rady Ministrów.
Rząd premiera Millera podjął decyzję o likwidacji komitetów, w ich miejsce powołano zarządzeniem premiera Stały Zespół Rady Ministrów, zwany Komitetem Rady Ministrów (KRM) pod przewodnictwem Wiceprezesa Rady Ministrów i Ministerstwa Finansów.
Członkami KRM, oprócz przewodniczącego są: sekretarze stanu wszystkich ministrów i stały przedstawiciel premiera – Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów lub wyznaczony przez niego sekretarz albo podsekretarz stanu z Kancelarii. W prawach Komitetu Rady Ministrów uczestniczą: Przewodniczący Komitetu Integracji Europejskiej, Prezes Rządowego Centrum Legislacji, Prezes Rządowego Centrum Studiów Strategicznych oraz Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Do udziału w pracach Komitetu zaprasza się na stałe Prezesa Narodowego Banku Polskiego. Komitet wypełnia funkcje identyczne z tymi, jakie charakteryzowały istniejące wcześniej stałe komitety Rady Ministrów.
Organem pomocniczym RM jest Rada Legislacyjna, organ ustawowy, usytuowany przy Prezesie Rady Ministrów. Rada opiniuje i doradza rządowi w sprawach wszystkich rządowych inicjatyw ustawodawczych oraz w sprawach projektów aktów wykonawczych jakie na mocy delegacji ustawowych wydaje Rada Ministrów. Członków Rady powołuje Prezes Rady Ministrów.
Innego rodzaju organami wspomagającym działalność rządu są komisje wspólne. Komisje służą do uzgadniania problemów polityki państwa z jakimś środowiskiem społecznym lub instytucjami, których istotne interesy są uzależnione od działań struktur rządowych.
Komisja Wspólna Rządu i Samorządu terytorialnego powstała w 1993 r. na mocy zarządzenia premiera dla stworzenia płaszczyzny stałego, instytucjonalnego dialogu pomiędzy rządem a organizacjami samorządu terytorialnego. W 1997 Komisja zastała utworzona już na ustawowych podstawach, w trybie rozporządzenia Rady Ministrów. Dorobek tej Komisji ma wielkie znaczenie dla stworzenie spójnego i kompletnego systemu prawa niezbędnego dla poprawnego funkcjonowania samorządu terytorialnego.
Zasadnicze znaczenie dla prac Rady Ministrów mają – także - stałe struktury administracyjne jakie obsługują szefa rządu i Radę Ministrów. Kancelaria Prezesa Rady Ministrów zastąpiła Urząd Rady Ministrów, który posiadał własne kompetencje i był kierowany przez Ministra – Szef URM. Kancelaria nie ma żadnych własnych zadań i kompetencji. Jest ona państwową jednostką organizacyjną i służy pomocą premierowi w wykonywaniu jego kompetencji i zadań, oraz obsługuje Radę Ministrów i jej organy pomocnicze.
Kancelarią kieruje Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów powoływany i odwołany przez premiera.
Do zadań Kancelarii należy:
•	zapewnienie kontroli realizacji zadań wskazanych przez Radę Ministrów i jej Prezesa,
•	wydawanie Dziennika Ustaw RP i Monitora Polskiego,
•	koordynacja polityki kadrowej w administracji rządowej i obsługa spraw kadrowych osób zajmujących kierownicze stanowiska w administracji rządowej,
•	zapewnienie koordynacji współdziałania Rady Ministrów i jej Prezesa z Sejmem i innymi organami państwowymi,
•	obsługa informacyjna i prasowa Rady Ministrów, jej Prezesa i organów pomocniczych,
•	zapewnienie koordynacji działalności kontrolnej Prezesa Rady Ministrów wobec organów administracji rządowej,
•	wykonywanie innych zadań określonych w odrębnych przepisach lub zleconych przez Prezesa Rady Ministrów.
Tabela 2. Struktura centralnych organów administracji rządowej ministrowie i podporządkowane im urzędy. Stan na 1 kwietnia 2002 r.
PREZES RADY MINISTRÓW
Kancelaria Prezesa Rady Ministrów
Rządowe Centrum Legislacyjne
Rządowe Centrum Studiów Strategicznych
Urząd Ochrony Państwa
Urząd Ochrony Konsumenta i Konkurencji
Urząd Służby Cywilnej 
Główny Urząd Statystyczny
Polski Komitet Normalizacyjny
Urząd Nadzoru Ubezpieczeń Zdrowotnych	
MINISTER EDUKACJI NARODOWEJ I SPORTU
Ministerstwo Edukacji Narodowej
Urząd Kultury Fizycznej i Sportu	
MINISTER FINANSÓW
Ministerstwo Finansów
Komisja Nadzoru Ubezpieczeń i Funduszy Emerytalnych
Komisja Papierów Wartościowych
Główny Inspektor Informacji Finansowej
Główny Urząd Ceł
Generalny Inspektorat Celny
Główny Inspektor Kontroli Skarbowej
Urzędy Kontroli Skarbowej
Izby Skarbowe
Urzędy Skarbowe	
MINISTER GOSPODARKI
Ministerstwo Gospodarki
Urząd Regulacji Energetyki
Urząd Dozoru Technicznego
Główny Urząd Miar
Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej
Polskie Centrum Badań i Certyfikacji
Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości
Agencja Rezerw Materiałowych
Państwowa Agencja Inwestycji Zagranicznych	
MINISTER INFRASTRUKTURY
Ministerstwo Infrastruktury
Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast
Państwowa Agencja Radiokomunikacyjna
Urząd regulacji Telekomunikacji i Poczty
Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad
Główny Inspektor Transportu drogowego
Urzędy Morskie
Główny Inspektorat Lotnictwa Cywilnego
Główny Inspektor Kolejnictwa
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego
Główny Urząd Geodezji i kartografii	
MINISTER KULTURY I SZTUKI
Ministerstwo Kultury i Sztuki
Naczelna Derekcja Archiwów Państwowych
MINISTER NAUKI
Ministerstwo Nauki	
    MINISTER OBRONY NARODOWEJ
Ministerstwo Obrony Narodowej
Agencja Mienia Wojskiego
Wojskowa Agencja Mieszkaniowa	
    MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ
Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej
Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych	
    MINISTER ROLNICTWA I ROZWOJU WSI
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Agencja Rynku Rolnego
Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Agencja Rekrustrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Inspekcja Weterynaryjna
   Główny Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa
   Centralna Inspekcja Standaryzacji	
MINISTER SKARBU PAŃSTWA
  Ministerstwo Skarbu Państwa
  Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa	
MINISTER SPRAWIEDLIWOŚCI
Ministerstwo Sprawiedliwości
Prokuratura Krajowa
Dyrekcja Generalna Służby Więziennej

	
MINISTER SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI
Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
Komenda Główna Policji
Komenda Główna Państwowej Straży Pożarnej
Komenda Główna Straży Granicznej
Szef Obrony Cywilnej Kraju
Urząd ds. Repatriacji i Cudzoziemców
Krajowe Centrum Informacji Kryminalnej
Biuro Ochrony Rządu
Urząd Zamówień Publicznych
Wyższy Urząd Górniczy	
MINISTER SPRAW ZAGRANICZNYCH
Ministerstwo Spraw Zagranicznych
Urząd Komitetu Integracji Europejskiej	
MINISTER ŚRODOWISKA
Ministerstwo Środowiska
Główny Inspektor Ochrony Środowiska
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
Dyrekcja Generalna Lasów Państwowych
Państwowa Agencja Atomistyki	
MINISTER ZDROWIA
Ministerstwo Zdrowia
Państwowy Nadzór Farmaceutyczny
Państwowa Inspekcja Sanitarna
Agencja Rozwiązywania Problemów Alkoholowych	
Źródło: Gąciarz J., Hausner. J, Administracja publiczna. Organizacja i zasady działania administracji publicznej w Polsce., Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa, 2003
2.2.3 Rządowa administracja terenowa
Rząd posiada swoje agenty terenowe na szczeblu regionalnym i lokalnym, czyli tzw. terenowe organy administracji rządowej. Kształt terenowej administracji rządowej został określony w pakiecie ustawodawstwa przyjętego w 1998 r., na mocy którego z dniem 1 stycznia 1999 wprowadzony został trójszczeblowy podział terytorialny kraju, a na szczeblu wojewódzkim podzielono kompetencje pomiędzy administracją rządową i samorządem województwa. Funkcjonowanie terenowej administracji rządowej reguluje ustawa o administracji rządowej w województwie z dnia 5 czerwca 1998 r.
Zgodnie z art. 2 tej ustawy, administrację rządową na terenie województwa sprawują:
•	Wojewoda,
•	Działający pod nadzorem wojewody kierownicy zespolonych służb, inspekcji i straży, wykonujący zadania i kompetencje określone w ustawach, w imieniu:
•	Wojewody, z ustalonego upoważnienia,
•	Własnym, jeżeli ustawy tak stanowią,
•	Organy administracji niezespolonej,
•	Organy samorządu terytorialnego, jeżeli wykonywanie zadań administracji rządowej wynika z ustawy  lub z zawartego porozumienia;
•	Działający pod zwierzchnictwem starosty kierownicy powiatowych służb, inspekcji i straży, wykonujący zadania i kompetencje określone w ustawach,
•	Organy innych samorządów, jeżeli wykonywanie zadań administracji rządowej następuje na podstawie ustawy lub porozumienia.
Organizacja i zasady działania rządowej administracji terenowej
Na szczeblu wojewódzkim administracją rządową kieruje wojewoda, który stosownie do art. 7 ustawy administracji rządowej w województwie:
•	Jest przedstawicielem Rady Ministrów w województwie,
•	Jest zwierzchnikiem zespolonej administracji rządowej,
•	Jest organem nadzoru nad jednostkami samorządu terytorialnego,
•	Jest organem wyższego stopnia w rozumieniu przepisów KPA,
•	Jest reprezentantem Skarbu Państwa w zakresie określonym w odrębnych ustawach.
Wojewodę powołuje i odwołuje Prezes rady Ministrów na wniosek Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wojewoda jest stanowiskiem politycznym, toteż w momencie dymisji rządu wojewoda jest automatycznie dymisjonowany. Premier jest organem nadzorującym działalność wojewodów.
Wojewoda dysponuje aparatem wykonawczym w postaci Urzędu Wojewódzkiego oraz zespolonych służb, inspekcji i straży wojewódzkich. O ile Urząd Wojewódzki jest aparatem pomocniczym wojewody złożonym z wydziałów  i zintegrowanym pod kierownictwem dyrektora generalnego, o tyle struktury organizacyjne służb, inspekcji i straży zachowują swoją samodzielność, a ich zespolenie polega na zwierzchnictwie wojewody, który jest dla nich organem administracji.
Wojewoda ma możliwość tworzenia delegatur urzędu wojewódzkiego w miastach nie będących siedzibą Urzędu Wojewódzkiego. Oprócz Urzędu Wojewódzkiego i administracji zespolonej w województwie funkcjonują struktury administracji rządowej niezespolonej, które nie zostały połączone z urzędem wojewody.
Organy administracji niezespolonej są bezpośrednio podporządkowanie ministrom albo kierownikom urzędów centralnych.
Wojewoda ma prerogatywy umożliwiające mu wpływanie na funkcjonowanie administracji niezespolonej. Przede wszystkim powoływanie lub odwoływanie organów tej administracji odbywa się na jego wniosek lub za jego zgodą. Wojewoda musi tu wszakże działać w porozumieniu z ministrem lub kierownikiem urzędu centralnego. W przypadku, gdy nie uzyskuje zgody na swoje propozycje ma prawo odwołać się do premiera. Organy administracji niezespolonej zobowiązane są do uzgadniania aktów prawa miejscowego z wojewodą, składania mu corocznych sprawozdań ze swojej działalności, a także do wykonywania poleceń wojewody jako przedstawiciela Rady  Ministrów.
Relacje rządowej administracji terenowej z samorządem terytorialnym
Administracja rządowa wypełnia wobec samorządu terytorialnego przede wszystkim funkcje nadzoru prawnego – kontroli legalności działań organów administracji samorządowych. Szczególne uprawnienia w tym zakresie posiada Prezes Rady Ministrów:
•	Zgodnie z art. 171 ust. 3 Konstytucji premier ma prawo wystąpić do sejmu o rozwiązanie organu stanowiącego samorządu terytorialnego jeśli rażąco narusza on Konstytucję lub ustawy; uprawnienie to zawarte jest także w art. 96 ustawy o samorządzie gminnym z dnia 8 marca 1990, ale w ust. 2 rozszerzony jest jego zakres na wojewodę, który może w przypadku, gdy naruszanie prawa dotyczy zarządu gminy i pomimo wezwania do zastosowania niezbędnych środków nie odnosi skutków, wojewoda za pośrednictwem ministra właściwego ds. administracji występuje do premiera o rozwiązanie zarządu gminy. W przypadku takiego rozstrzygnięcia funkcje organów gminy pełni osoba wyznaczona przez premiera do czasu prawomocnego wyboru nowych organów gminy;
•	Stosownie do art. 97 ustawy o samorządzie gminnym premier ma prawo na wniosek ministra właściwego ds. administracji zawiesić organy gminy i wyprowadzić na okres do dwóch lat zarząd komisaryczny; tego rodzaju rozstrzygnięcie nadzorcze może nastąpić w sytuacji:
- przedłużającego się braku skuteczności w wykonywaniu zadań publicznych przez organy gminy;
- braku nadziei na szybką poprawę sytuacji (brak wiarygodnego planu poprawy sytuacji).
Kandydaturę zarządcy komisarycznego przedstawia premierowi wojewoda właściwy dla miejsca położenia gminy.
•	Wojewoda ma prawo do wydania zarządzenia zastępczego o wygaśnięciu mandatu radnego lub odwołania ze stanowiska członka zarządu gminy, sekretarza gminy lub skarbnika gminy, jeśli osoba taka narusza przepisy ustawy o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcję publiczne lub przepisy ordynacji wyborczej do rad gmin, powiatów i sejmików wojewódzkich w zakresie zakazu łączenia funkcji stanowiska radnego z pracą na stanowiskach kierowniczych w jednostkach organizacyjnych gminy lub zasiadania w organach innych jednostek samorządu terytorialnego; zarządzenie takie wojewoda wydaje jeśli rada nie podjęła właściwej decyzji pomimo wezwania wojewody w terminie do 30 dni.
Identyczne rozwiązania w zakresie rozwiązywania  organów powiatu lub samorządu wojewódzkiego przewidują ustawy o samorządzie powiatowym i samorządzie województwa.
2.2.4 Samorząd terytorialny 
We współczesnych systemach społecznych kluczowe znaczenie dla przebiegu szeregu procesów gospodarczych i społecznych ma organizacja administracji terenowej: regionalnej i lokalnej, zakres jej kompetencji sprawności działania. W Polsce w latach 90. dokonały się w tej materii zasadnicze przekształcenia polegające na kolejnych etapach decentralizacji władzy publicznej, ustanowieniu nowych jednostek  podziału terytorialnego kraju oraz powołaniu w nich podmiotów władzy związanych z zarządzanymi społecznościami poprzez wybory. 
Drugi etap tego procesu nastąpił w 1998 roku, kiedy przyjęto pakiet ustaw zmieniających organizację terytorialną kraju i kreujących samorządową administrację na szczeblu powiatu i województwa. Końcowym rezultatem reformy administracji publicznej było wprowadzenie z dniem 1 stycznia 1999 nowego trójstopniowego podziału kraju, którego zasadniczymi jednostkami są: gmina, powiat, województwo.
Z punktu widzenia funkcjonowania całości administracji publicznej najważniejszym skutkiem reform stało się wyraźne rozdzielenie kompetencji i wykonywania zadań pomiędzy różne szczeble systemu władzy publicznej; ponadto przesunięto wykonywanie zdecydowanej większości zadań powiązanych z obsługą obywateli na poziom lokalny.
Podział terytorialno-administracyjny
Ustawa o wprowadzeniu trójstopniowego podziału terytorialnego kraju ustanowiła:
•	16 województw,
308 powiatów ziemskich i 65 miast na prawach powiatów, (z dniem 1 stycznia 2002 roku powstało 7 nowych powiatów utworzonych na mocy Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie utworzenia, ustalenia granic i zmiany nazw powiatów oraz zmiany siedziby władz powiatu z dnia 31 maja 2001 r. liczba powiatów ziemskich wynosi obecnie 315).
•	2489 gmin.
Z dniem 1 stycznia 1999 r. powstało 16 województw – jednostek samorządu terytorialnego: 
1) dolnośląskie, 2) kujawsko-pomorskie, 3) lubelskie, 4) lubuskie, 5) łódzkie, 
6) małopolskie, 7) mazowieckie, 8) opolskie, 9) podkarpackie, 10) podlaskie, 
11) pomorskie, 12) śląskie, 13) świętokrzyskie, 14) warmińsko-mazurskie, 
15) wielkopolskie, 16) zachodniopomorskie.
Podział powiatów wzbudził wiele sporów, w rezultacie monitów liczba jednostek terytorialnych na szczeblu powiatowym uległa zwiększeniu w stosunku do pierwotnych zamiarów. Proces ten trwa, gdyż Rada Ministrów postanowiła uwzględnić w połowie 2001 roku 7 wniosków o utworzenie nowych powiatów. Powiat tworzy przeciętnie 8 gmin (nie więcej jednak niż 10 gmin).
Organizacja i zasady działania samorządu terytorialnego
Samorząd wojewódzki realizuje przede wszystkim zadania z zakresu polityki regionalnej, a głównie zajmuje się równomiernym rozwojem gospodarczym; właściwym wykorzystaniem innowacyjności rynków regionalnych; racjonalną politykę edukacyjną do szczebla uniwersyteckiego włącznie; przyciąganiem inwestycji, współpracą z regionami Unii Europejskiej.
Art. 11. 1. Samorząd województwa określa strategię rozwoju województwa, uwzględniającą w szczególności następujące cele: 1) pielęgnowanie polskości oraz rozwój i kształtowanie świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej mieszkańców, 2) pobudzanie aktywności gospodarczej, 3) podnoszenie poziomu konkurencyjności i innowacyjności gospodarki województwa, 4) zachowanie wartości środowiska kulturowego u przyrodniczego przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoleń, 5) kształtowanie i utrzymanie ładu przestrzennego.
2. Samorząd województwa prowadzi politykę rozwoju województwa, na którą składa się: 1) tworzenie warunków rozwoju gospodarczego, w tym kreowanie rynku pracy, 2) utrzymanie i rozbudowa infrastruktury społecznej i technicznej o znaczeniu wojewódzkim, 3) pozyskiwanie i łączenie środków finansowych: publicznych i prywatnych, w celu realizacji zadań z zakresu użyteczności publicznej, 4) wspieranie i prowadzenie działań na rzecz podnoszenia poziomu wykształcenia obywateli, 5) racjonalne korzystanie z zasobów przyrody oraz kształtowanie środowiska naturalnego, zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju, 6) wspieranie rozwoju nauki i współpracy między sferą nauki i gospodarki, popieranie postępu technologicznego oraz innowacji, 7) wspieranie rozwoju kultury oraz ochrona i racjonalne wykorzystanie dziedzictwa kulturowego, 8) promocja walorów i możliwości rozwojowych województwa.
Zakres działania samorządu województwa określona Art. 14. 1. następująco:
Samorząd województwa wykonuje zadania o charakterze wojewódzkim określone ustawami, w szczególności w zakresie: 1) edukacji publicznej, w tym szkolnictwa wyższego, 2) promocji i ochrony zdrowia, 3) kultury i ochrony jej dóbr, 4) pomocy społecznej, 5) polityki prorodzinnej, 6) modernizacji terenów wiejskich, 7) zagospodarowania przestrzennego, 8) ochrony środowiska, 9) gospodarki wodnej, 10) dróg publicznych i transportu, 11) kultury fizycznej i turystyki, 12) ochrony praw konsumentów, 13) obronności, 14) bezpieczeństwa publicznego, 15) przeciwdziałania bezrobociu i aktywizacji lokalnego rynku pracy.
Organem uchwałodawczym samorządu wojewódzkiego jest pochodzący z wyborów Sejmik Wojewódzki. Organem władzy wykonawczej jest Zarząd Województwa na czele z kierującym jego pracami Marszałkiem Województwa. Do realizacji zadań Marszałka powołany jest aparat wykonawczy w postaci Urzędu Marszałkowskiego.
Zasadniczą funkcją samorządu wojewódzkiego jest zajmowanie się problematyką rozwoju gospodarczego i społecznego regionu.
Kolejnym szczeblem administracji publicznej jest powiat. Zasadniczym zadaniem powiatu jest zaspokajanie ponad gminnych potrzeb zbiorowych, m. in. wykonywanie usług publicznych.
Zadania publiczne wykonywane przez powiat obejmują zgodnie z art. 4 ustawy o samorządzie powiatowym sprawy: 1) edukacji publicznej, 2) promocji i ochrony zdrowia, 3) pomocy społecznej, 4) polityki prorodzinnej, 5) wspierania osób niepełnosprawnych, 6) transportu i dróg publicznych, 7) kultury i ochrony dóbr kultury, 8) kultury fizycznej i turystyki, 9) geodezji, kartografii i katastru, 10) gospodarki nieruchomości, 11) zagospodarowania przestrzennego i nadzoru budowlanego, 12) gospodarki wodnej, 13) ochrony środowiska i przyrody, 14) rolnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego, 15) porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli, 16) ochrony przeciwpowodziowej, przeciwpożarowej i zapobiegania innym nadzwyczajnym zagrożeniom życia i zdrowia ludzi oraz środowiska, 17) przeciwdziałania bezrobociu oraz aktywizacji lokalnego rynku pracy, 18) ochrony praw konsumenta, 19) utrzymania powiatowych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych, 20) obronności, 21) promocji powiatu, 22) współpracy z organizacjami pozarządowymi.
Organem uchwałodawczym w powiecie jest Rada Powiatu. Władze wykonawczą sprawuje Zarząd Powiatu kierowany przez Starostę. Do realizacji zadań administracji publicznej utworzono Starostwa Powiatowe.
Starosta jest zwierzchnikiem zespolonych służb, inspekcji i straży powiatowych, na które składają się: nadzór budowlany, inspekcja weterynaryjna, inspekcja sanitarno-epidemiologiczna, policja i straż pożarna. Sprawując zwierzchnictwo w stosunku do zespolonych powiatowych służb, inspekcji i straży:
1) Powołuje i odwołuje kierowników tych jednostek, w uzgodnieniu z wojewodą,
2) zatwierdza programy ich działania,
3) uzgadnia wspólne działanie tych jednostek na obszarze powiatu,
4) w sytuacjach szczególnych kieruje wspólnymi działaniami tych jednostek,
5) zleca w uzasadnionych przypadkach przeprowadzenie w nich kontroli.
Starosta, zachowując status organu samorządowego wykonuje zadania rządowe w zakresie kierowania i nadzoru nad zespolonymi służbami, inspekcjami i strażami powiatowymi.
Na szczeblu podstawowym zadania administracji publicznej wykonuje gmina, najstarsza z istniejących jednostek samorządu terytorialnego, która powstała w 1990 r. na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym. Gminy wykonują zadania publiczne w zakresie zaspokajania potrzeb zbiorowych o charakterze lokalnym; zadania własne gminy obejmują sprawy:
•	ładu przestrzennego, gospodarki terenami i ochrony środowiska, 2) gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego, 3) wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymania czystości oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i utylizacji odpadów komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplna, 4) lokalnego transportu zbiorowego, 5) ochrony zdrowia, 6) pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych, 7) komunalnego budownictwa mieszkaniowego, 8) oświaty w tym szkół podstawowych, przedszkoli i innych placówek oświatowo-wychowawczych, 9) kultury, w tym bibliotek komunalnych i innych placówek upowszechniania kultury, 10) kultury fizycznej, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych, 11) targowisk i hal targowych, 12) zieleni komunalnej i zadrzewień, 13) cmentarzy komunalnych, 14) porządku publicznego i ochrony przeciwpożarowej, 15) utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych, 16) zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej.
Gminy realizują wiele zadań, które oznaczają dostarczanie usług mieszkańcom gminy. W tym celu mają prawo prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie użyteczności publicznej, zakładając przedsiębiorstwa. Zadania o charakterze niekomercyjnym gminy organizują powołując samorządowe jednostki organizacyjne: jednostki i zakłady budżetowe. Zgodnie z ustawą o gospodarce komunalnej zadania z zakresu użyteczności publicznej lub innych form działalności gospodarczej gminy wykonują również poprzez powoływanie podmiotów prawa handlowego (spółki akcyjne i spółki z o. o)
Władza uchwałodawcza gminy jest Rada Gminy. Władze wykonawczą sprawuje Zarząd Gminy (Miasta) kierowany przez Wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Do realizacji zadań w zakresie administracji publicznej utworzone zostały Urzędy Gminy (Miasta). Organizacja administracji publicznej w formie samorządu terytorialnego charakteryzuje się tym, że poszczególne jej szczeble organizacyjne spełniają następujące warunki:
•	są w pełni samodzielne – mają odrębne budżety i dochody własne – oraz wykonują zadania publiczne na własny rachunek i własną odpowiedzialność;
•	są podmiotami prawnymi zdolnymi do czynności cywilnoprawnych, co znacznie ułatwia efektywne organizowanie szeregu przedsięwzięć, w szczególności w zakresie dostarczania usług i towarów dla członków wspólnot terytorialnych;
•	opierają się na demokratycznych mechanizmach kontroli funkcjonowania administracji publicznej i weryfikacji wyborczej;
•	sprawności wykonywania funkcji władczych;
•	wiążą bezpośrednio funkcjonowanie administracji z konkretnymi potrzebami społeczności terytorialnych, umożliwiając w ten sposób przejrzystą i merytoryczną ocenę efektywności i sprawności działania władzy publicznej i jej aparatu wykonawczego.
Autonomiczne struktury administracji centralnej
W systemie administracji publicznej w Polsce działają organy władzy państwowej o odrębnym statusie wyposażone przez ustawę w kompetencje do wykonywania pewnych zadań publicznych i prowadzenia w związku z tym działalności organizatorskiej. Organy te również mają swoje urzędy administracyjne.
Odrębną kategorię stanowią aparaty administracyjne obsługujące konstytucyjne organy władzy państwowej: Kancelaria Sejmu RP, Kancelaria Senatu RP, Kancelaria Prezydenta RP. Funkcje administracji państwowej w sposób autonomiczny wobec innych organów wykonują takie instytucje jak: Rzecznik Praw Obywatelskich, Najwyższa Izba Kontroli, Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji, Państwowa Inspekcja Pracy. NIK i PIP dysponują rozbudowanym aparatem administracyjnym, łącznie z przedstawicielstwami terenowymi.
Organizacja i zasady działania jednostek pozarządowej administracji centralnej
Zgodnie z art. 165 Regulaminu Sejmu:
„1. Kancelaria Sejmu wykonuje zadania organizacyjno-techniczne i doradcze związane z działalnością Sejmu i jego organów.
2. Kancelaria Sejmu stwarza warunki posłom w wykonywaniu mandatu poselskiego, a w szczególności przekazuje druki sejmowe oraz inne opracowania i materiały związane z pracami Sejmu, w tym teksty ujednolicone projektów ustaw; umożliwia korzystanie z opracowań fachowych, literatury i ekspertyz; stwarza posłom warunki uczestniczenia w pracach Sejmu i jego organów, a także zapewnia technizhno-organizacyjne i fachowe warunki działalności biur poselskich lub innych jednostek organizacyjnych do obsługi terenowej działalności posłów.”
Pracami Kancelarii kieruje Szef Kancelarii przy pomocy dwóch Zastępców Szefa Kancelarii. Są oni powoływani przez Marszałka Sejmu RP po zasięgnięciu opinii Komisji regulaminowej i Spraw Poselskich.
Rolę obsługową i doradczą w stosunku do Senatu wypełnia Kancelaria Senatu, którą kieruje Szef Kancelarii Senatu.
Kancelaria Prezydenta RP jest urzędem zapewniającym wykonywanie konstytucyjnych kompetencji i zadań głowy państwa. Jak stanowi art. 143 Konstytucji organem pomocniczym Prezydenta Rzeczypospolitej jest Kancelaria Prezydenta Rzeczypospolitej. Prezydent Rzeczypospolitej nadaje statut Kancelarii oraz powołuje i odwołuje Szefa Kancelarii Prezydenta Rzeczypospolitej. Stanowiska kierownicze w Kancelarii Prezydenta RP są stanowiskami ministra, sekretarza i podsekretarzy stanu.
Krajowa Rada Radiofonii i Telewizji
Na mocy art. 213 Konstytucji RP jest organem, który stoi na straży wolności słowa, prawa do informacji oraz interesu publicznego w radiofonii i telewizji. Krajowa Rada została powołana na podstawie ustawy z dnia 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji, która weszła w życie 1 marca 1993 roku.
Rada jest organem kolegialnym, składa się z dziewięciu członków, reprezentujących różne środowiska społeczne i polityczne. Czterech z nich powołuje Sejm, dwóch Senat, a trzech – Prezydent. Kadencja każdego z członków KRRiT trwa sześć lat. Co dwa lada odnawia się 1/3 składu KRRiT. Zgodnie z obowiązującą od 27 grudnia 1995 roku nowelizacją ustawy, przewodniczego KRRiT wybierają członkowie ze swego grona bezwzględna większością głosów. Najważniejszymi zadaniami Krajowej Rady są: opracowywanie w porozumieniu z Prezesem Rady Ministrów polityki państwa w dziedzinie radiofonii i telewizji, przedzielanie koncesji nadawcom, kontrolowanie działalności nadawców, organizowanie badań nad mediami elektronicznymi, reprezentowanie państwa w kontaktach międzynarodowych dotyczących radia i telewizji. 
Rzecznik Praw Obywatelskich
Stosownie do art. 208 Konstytucji stoi na straży wolności i praw człowieka i obywatela na podstawie określonych w Konstytucji oraz w innych aktach normatywnych. Zakres i sposób jego działania określa ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich z dnia 15 lipca 1987. Rzecznik jest powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na 4-letnią kadencję i posiada rozległe uprawnienia zarówno odnoszące się do problemów osób indywidualnych, jak i w odniesieniu do zagadnień ustrojowych stanowionego prawa. Rzecznik corocznie składa przed Sejmem sprawozdanie ze stanu przestrzegania praw człowieka i obywatela w Polsce wraz z rekomendacjami dotyczącymi zmian w systemie prawa lub działalności instytucji publicznych. Rzecznik dysponuje aparatem wykonawczym w postaci Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.
Najwyższa Izba Kontroli 
Jest organem kontroli państwowej z tradycjami sięgającymi czasów Księstwa Warszawskiego. Pod obecną nazwą została stworzona Dekretem Naczelnika Państwa w 1919 r. Jej zadaniami zawsze były trzy rodzaje kontroli w stosunku do wszystkich organów władzy publicznej:
•	Kontrola prewencyjna,
•	Kontrola wynikowa albo represyjna,
•	 Kontrola zgodności ksiąg finansowych ze stanem faktycznym.
Konstytucja RP definiuje funkcje NIK jako kontrolę z punktu widzenia kryteriów: legalności, gospodarności, celowości i rzetelności działalności:
•	Organów administracji rządowej,
•	Narodowego Banku Polskiego,
•	Państwowych osób prawnych,
•	Innych państwowych jednostek organizacyjnych.
Konstytucja upoważnia NIK do kontrolowania z punktu widzenia takich samych kryteriów działalności:
•	Organów samorządu terytorialnego,
•	Komunalnych osób prawnych,
•	Innych komunalnych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się z zobowiązań finansowych na rzecz państwa.
Na mocy art. 204 Konstytucji NIK przekłada Sejmowi
•	analizę wykonywania budżetu państwa i założeń polityki pieniężnej,
•	opinię w przedmiocie absolutorium dla Rady Ministrów,
•	informacje o wynikach kontroli, wnioski i wystąpienia,
•	coroczne sprawozdanie ze swojej działalności.
Szczegółowo działalność NIK reguluje ustawa o NIK z 23 grudnia 1994 r. Pracami Izby kieruje Prezes NIK powoływany przez Sejm za zgodą Senatu na 6-letnią kadencję. Istotną rolę w działalności NIK odgrywa Kolegium NIK, w skład którego wchodzą: Prezes Izby, Wiceprezesi Izby, Dyrektor Generalny oraz członkowie powoływani przez Marszałka Sejmu. Najważniejszym zadaniem Kolegium jest rozpatrywanie wniosku o audytorium dla rządu z wykonania budżetu państwa, wniosków pokontrolnych w odniesieniu do działalności członków Rady Ministrów, kierowników urzędów centralnych, Prezesa Narodowego Banku Polskiego, a także planów działalności Izby.
Państwowa Inspekcja Pracy (PIP)
Jest organem nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy, powołanym na podstawie ustawy z dnia 6 marca 1981 r. podległym Sejmowi. Zakres jej działania, określony ustawą obejmuje nadzór i kontrolę przestrzegania prawa pracy w odniesieniu do wszystkich podmiotów, na rzecz których świadczona jest praca przez osoby fizyczne. Nadzór nad nią sprawuje Rada Ochrony Pracy. Do zadań ustawowych Państwowej Inspekcji Pracy należy między innymi:
•	nadzór i kontrola przestrzegania przez pracodawców prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, przepisów dotyczących stosunku pracy, wynagrodzenia za pracę i innych świadczeń ze stosunku pracy, czasu pracy, urlopów, ochrony pracy kobiet, młodocianych i osób niepełnosprawnych;
•	kontrola przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przy projektowaniu budowy, przebudowy i modernizacji zakładów pracy oraz stanowiących ich wyposażenie maszyn i urządzeń technicznych oraz technologii;
•	uczestniczenie w przyjmowaniu do eksploatacji wybudowanych lub przebudowanych zakładów pracy lub ich części;
•	nadzór i kontrola przestrzegania przez pracodawców wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy przy konstruowaniu i produkcji maszyn, urządzeń i narzędzi pracy;
•	analizowanie przyczyn wypadków przy pracy i chorób zawodowych, kontrola stosowania środków zapobiegających tym wypadkom i chorobom oraz udział w badaniu okoliczności i przyczyn wypadków ciężkich, zbiorowych i śmiertelnych;
•	ściganie wykroczeń przeciwko prawom pracownika i udział w postępowaniu w tych sprawach w charakterze oskarżyciela publicznego;
•	wnoszenie powództw oraz uczestniczenie w postępowaniu przed sądem pracy w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy;
•	udzielanie porad technicznych i prawnych;
•	opiniowanie projektów aktów prawnych oraz inicjowanie prac legislacyjnych w zakresie prawa pracy;
•	inicjowanie przedsięwzięć w sprawach ochrony pracy w rolnictwie indywidualnym.
Strukturę organizacyjną Państwowej Inspekcji Pracy tworzy Główny Inspektorat Pracy i 16 okręgowych inspektoratów pracy, w których strukturach funkcjonują oddziały i biura terenowe.
Organami PIP są: inspektor pracy, okręgowy inspektor pracy oraz główny inspektor pracy.
Inspektor pracy ma prawo przeprowadzenia o każdej porze dnia i nocy, bez uprzedzenia, kontroli przestrzegania przepisów prawa pracy, a w szczególności bezpieczeństwa i higieny pracy, we wszystkich podmiotach, na których rzecz świadczona jest praca przez osoby fizyczne. W razie stwierdzenia naruszenia przepisów inspektor pracy jest uprawniony skierować nakaz (decyzję administracyjną):
•	Usunięcia stwierdzonych uchybień – gdy naruszenie dotyczczy przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy;
•	Natychmiastowego wstrzymania robót lub skierowania pracowników do innych prac – gdy naruszenie powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia osób wykonujących pracę;
•	Sprzeciwu wobec uruchomienia wybudowanego lub przebudowanego zakładu pracy – jeżeli dopuszczenie do eksploatacji mogłoby spowodować bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia osób zatrudnionych;
•	Wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi.
Inne nieprawidłowości inspektor pracy reguluje poprzez wystąpienie Za wykroczenie przeciwko prawom pracownika inspektor pracy ma prawo ukarać sprawcę mandatem lub wystąpić do sądu z wnioskiem o jego ukaranie.
Okręgowy inspektor pracy może wydać nakaz zaprzestania działalności przez zakład pracy lub jego część, jeżeli stan bezpieczeństwa i higieny pracy zagraża trwale życiu lub zdrowiu pracowników i nie da się go zlikwidować podejmując inne środki prawne przewidziane dla inspektora pracy.
Główny inspektor pracy występuje o wydanie lub nowelizację stosownych przepisów prawa pracy oraz przekłada Sejmowi, Radzie Ochrony Pracy i Radzie Ministrów coroczne sprawozdanie z działalności PIP.
Rola autonomicznych struktur administracji centralnej w systemie administracji publicznej
Wyodrębniony powyżej układ struktur administracji zapewnia organom władzy państwowej niezależną od administracji rządowej obsługę administracyjną i doradztwo, dzięki czemu:
•	Organ na rzecz którego działa dana struktura administracyjna posiada uprawnienia władze wobec administracji rządowej i dla ich wykonywania niezbędny jest dla niego własny, nie podlegający rządowi aparat,
•	Organ wykonuje funkcje kontrolne (audytorskie) w odniesieniu do struktur rządowych w związku z czym niezbędne gwarancje rzetelności wykonania tych zadań dać tylko realizowanie go przez niezależny aparat urzędniczy;
•	Organ realizuje zadania publiczne, które wymagają stworzenia szczególnie silnych gwarancji niezależności, obiektywności, braku uprzedzeń, minimalizacji zagrożeń korupcyjnych; zwiększenie wiarygodności takich organów wymaga stworzenia im szczególnych warunków administrowania sprawami jakimi one się zajmują.
Generalnie rzecz biorąc powstawanie i działanie autonomicznych struktur administracyjnych jest tendencją obserwowaną powszechnie w społeczeństwach demokratycznych, co jest wyrazem rosnącego znaczenia ochrony podstawowych interesów obywateli, ich praw i swobód poprzez gwarantowanie zrównoważenia wpływów aparatu rządowego przez instytucje niezależne.

Rozdział III
ADMINISTRACJA PUBLICZNA NA UKRAINIE
3.1. Ukraina – Rys Historyczny
Współczesny podział administracyjno-terytorialny Ukrainy został odziedziczony w kształcie praktycznie niezmienionym po Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. W okresach wcześniejszych podział administracyjny ziem wchodzących obecnie w skład państwa ukraińskiego był determinowany przez ich przynależność do Rzeczypospolitej, Rosji Carskiej czy też Austro-Węgier. Także zbyt krótki okres samodzielności państwowej na początku XX wieku (Ukraińska Republika Ludowa, Hetmanat, Dyrektoriat) nie pozwolił Ukraińcom na wprowadzenie własnej reformy administracyjnej i rozpoczęcie budowy zrębów ustroju samorządowego. 
Po 1991 r. rozpoczął się jakościowo nowy etap zarówno, jeśli chodzi o dyskusję na temat kształtu ustrojowego państwa, jak i samorządu terytorialnego. Początkowo (lata 90.) w trakcie kształtowania się koncepcji modeli reformy administracyjnej niepodległej Ukrainy uznano, iż w danym przypadku najlepszym wzorcem będzie francuski model samorządu terytorialnego. W okresie późniejszym (przełom XX i XXI w.) coraz częściej na Ukrainie zaczęto postulować konieczność wykorzystania polskich doświadczeń samorządowych.
Co najistotniejsze, choć o samorządzie terytorialnym mówi się dziś na Ukrainie zarówno na poziomie konstytucji, jak i poszczególnych ustaw, państwo ukraińskie pozostaje tworem bardzo mocno scentralizowanym, który wciąż oczekuje na realizację kompleksowej reformy administracyjnej i samorządowej. Dotychczasowe próby wprowadzenia reformy samorządowej (z lat 1997–2008) zakończyły się niepowodzeniem. Nie udało się powołać do życia ukraińskiej gminy (rozumianej jako podstawowa jednostka samorządu terytorialnego). Utrzymany został rozbudowany system administracji państwowej zarówno na poziomie regionalnym, jak i lokalnym, a scentralizowanie środków finansowych i kompetencji wciąż neguje w praktyce możliwość rzeczywistej implementacji zasady subsydiarności.
Zgodnie z zapisami konstytucji z 1996 r. Ukraina jest państwem unitarnym. Strukturę terytorialną państwa określa 132 i 133 artykuł ukraińskiej ustawy zasadniczej. Według norm zawartych w art. 132 konstytucji ustrój terytorialny Ukrainy opiera się na:
– zasadzie integralności (spójności) terytorialnej państwa,
– zasadzie łączenia centralizacji i decentralizacji w procesie realizacji władzy państwowej,
– zasadzie zbalansowanego rozwoju społeczno-gospodarczego regionów (uwzględniającego ich historyczną, gospodarczą, ekologiczną, geograficzną i demograficzną specyfikę, a także ich tradycje etniczne i kulturowe).
Konstytucyjno-ustawowy kształt samorządu terytorialnego na Ukrainie został zdefiniowany w rozdziale 11 ukraińskiej ustawy zasadniczej oraz w Ustawie o samorządzie terytorialnym Ukrainy przyjętej przez Radę Najwyższą Ukrainy 21 maja 1997 r. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy samorząd terytorialny jest prawem zbiorowości lokalnej (terytorialnoji gromady), czyli mieszkańców wsi, osad typu miejskiego i miast, do samodzielnego rozstrzygania kwestii o znaczeniu lokalnym. Prawo to jest realizowane przez zbiorowość lokalną bezpośrednio lub poprzez organy samorządu terytorialnego (rady wiejskie, rady osad typu miejskiego, rady miast) oraz ich struktury wykonawcze.
W ukraińskim prawodawstwie brak jest jasnych kryteriów umożliwiających przyznanie poszczególnym elementom struktury administracyjnej statusu jednostek administracyjno-terytorialnych. Duża część ukraińskich rejonów, miast i osad wiejskich to struktury zbyt małe, niedysponujące odpowiednią liczbą mieszkańców. Z 490 rejonów istniejących obecnie na Ukrainie aż 230 liczy mniej niż 40 tys. mieszkańców, z 10 278 rad wiejskich prawie 40% liczy mniej niż 1 tys. mieszkańców, z 459 miast prawie 80 to miejscowości liczące poniżej 10 i 5 tys. mieszkańców.
Tabela 3. Liczba jednostek administracyjno-terytorialnych na Ukrainie (1 stycznia 2009)
Obwody i miasta wydzielone
	Rejony	Miasta	W tym miasta o znaczeniu republikańskim i obwodowym	Rejony w miastach	Osady typu miejs-kiego	Rady wiej-
skie	Osiedla wiejskie
	
Ukraina	490	459	179	118	886	10278	28490	
ARK	14	16	11	3	56	243	951	
Winnicki	27	18	6	3	29	661	1466	
Wołyński	16	11	4	–	22	379	1054	
Dniepropiet-
rowski	22	20	13	18	46	288	1436	
Doniecki	18	52	28	21	131	253	1119	
Żytomierski	23	11	5	2	43	579	1619	
Zakarpacki	13	11	5	–	19	307	579	
Zaporoski	20	14	5	7	23	263	914	
Iwano-Frankowski	14	15	5	–	24	477	765	
Kijowski	25	26	12	–	30	605	1127	
Kirowogra-dzki	21	12	4	2	27	376	1004	
Ługański	18	37	14	4	109	206	782	
Lwowski	20	44	9	6	34	632	1850	
Mikołajo-wski	19	9	5	4	17	287	894	
Odeski	26	19	7	8	33	439	1127	
Połtawski	25	15	5	5	21	467	1823	
Równieński	16	11	4	–	16	338	1000	
Sumski	18	15	7	2	20	384	1467	
Tarnopolski	17	18	1	–	17	580	1023	
Charkowski	27	17	7	9	61	381	1682	
Chersoński	18	9	3	3	31	259	656	
Chmielnicki	20	13	6	–	24	568	1415	
Czerkaski	20	16	6	2	15	525	824	
Czerniowie-cki	11	11	2	3	8	252	398	
Czernihows-ki	22	16	3	2	29	525	1486	
m. Kijów	–	1	1	10	–	–	–	
Sewastopol (m/r)	–	2	1	4	1	4	29	
Źródło: Derzhavnyj komitet statystyky Ukrainy „Ekspres-vypusk” nr 26/2009
Zakres kompetencji samorządu terytorialnego w warunkach ukraińskich silnie determinuje istnienie dwóch ośrodków władzy zarówno na poziomie obwodu, jak i rejonu: administracji państwowej pochodzącej z mianowania i rad lokalnych pochodzących z wyboru. Sytuacja ta generuje praktycznie permanentny konflikt kompetencyjny między tymi organami. Szacuje się, iż prawie 80% pełnomocnictw samorządu (Ustawa o samorządzie terytorialnym Ukrainy) jest dublowana przez prerogatywy lokalnych administracji państwowych (Ustawa o lokalnych administracjach państwowych). Niestety większość funkcji publicznych i środków przewidzianych na ich realizację skoncentrowana jest na poziomie obwodu i rejonu. Brak jasnego rozgraniczenia kompetencji na linii administracja państwowa – samorząd powoduje również, iż rzeczywista relacja pomiędzy centrum obwodowym a szczeblem rejonowym kreowana jest często w zależności od osobistych aspiracji i sympatii konkretnych urzędników. 
Władze ukraińskie od wielu lat deklarują chęć realizacji kompleksowej reformy samorządowej. Rozwój samorządności na Ukrainie i decentralizacja państwa to priorytet w programach praktycznie wszystkich sił politycznych w kraju. Niestety ten powszechny consensus w kwestii samorządowej ma charakter pozorny, deklaratywny. Efektywność wszystkich dotychczasowych reform jest zerowa, a wśród ugrupowań politycznych istnieją znaczące różnice, jeśli chodzi o koncepcje reformy administracyjnej. Na przykład politycy Partii Regionów, mówiąc o decentralizacji państwa i wzmocnieniu samodzielności regionów ukraińskich, często de facto optują za federalizacją Ukrainy. Z kolei program Ludowego Ruchu Ukrainy podkreśla konieczność implementacji zasady subsydiarności na najniższym szczeblu i jednocześnie neguje potrzebę tworzenia regionów (obwodów) samorządowych.
W 2005 r. po zmianach politycznych na Ukrainie nowy rząd ponownie podjął próbę przeprowadzenia reformy samorządowej. W tym celu utworzono specjalną grupę roboczą ds. reformy administracyjno-terytorialnej, której kierownictwo objął  wicepremier Roman Bezsmertny. Projekt reformy przedstawiony przez Bezsmertnego spotkał się jednak z gwałtownym oporem przedstawicieli lokalnych administracji, którzy masowo (zwłaszcza na Ukrainie zachodniej) protestowali przeciwko planowanym zmianom w podziale administracyjnym państwa. Warto przypomnieć, iż ustawy przygotowane przez zespół Bezsmertnego w dużym stopniu wykorzystywały doświadczenia polskiej reformy samorządowej. Dla przeciwników zmian był to zresztą jeden z koronnych argumentów za odrzuceniem projektu, rzekomo nieuwzględniającego w wystarczającym stopniu specyfiki ukraińskiej. Przerażenie wśród elit lokalnych zagrożonych utratą obwodu bądź rejonu budziło również tempo realizacji ewentualnej reformy.
W lipcu 2006 r. na mocy rozporządzenia Gabinetu Ministrów Ukrainy zatwierdzono Państwowy program rozwoju regionalnego na okres do roku 2015. Dokument ten przewiduje realizację nie tylko reformy administracyjno-terytorialnej, ale również wsparcie tego procesu poprzez reformę budżetową i podatkową. Wreszcie w maju 2007 r. powołano do życia Ministerstwo Rozwoju Regionalnego i Budownictwa, które od tej pory jest głównym ośrodkiem odpowiedzialnym za realizację polityki regionalnej w państwie i wprowadzenie reformy administracyjno-samorządowej. Obecnie resort ten firmuje dwa podstawowe dokumenty określające docelowe zmiany w sferze administracyjnej i samorządowej na Ukrainie: Koncepcja reformy ustroju administracyjno-terytorialnego Ukrainy oraz Koncepcja reformy samorządu terytorialnego.
Powyższe projekty przewidują wprowadzenie trójstopniowego sytemu samorządowego złożonego z gminy (gromada), rejonu (rajon) i regionu (region). Gmina została tu uznana za podstawowy element ustroju administracyjno-terytorialnego Ukrainy. Z kolei rejon jest jednostkową samorządową o znaczeniu subregionalnym, składająca się z gmin i odpowiadającą wytycznym UE – NUTS 3. Pod pojęciem regionu w projekcie ukraiński ustawodawca rozumie obwody i Autonomiczną Republikę Krym. Kijów i Sewastopol pozostają miastami posiadającymi specjalny status. Co istotne, cała reforma ma być realizowana zgodnie z zasadą „z dołu do góry” i powinna rozpocząć się od utworzenia gmin.
W latach 2008–2010 realizowany miał być etap przygotowujący podstawy formalno-prawne reformy. W tym okresie przewidziano również szeroko zakrojone konsultacje społeczne projektu. Realne wprowadzenie reformy przewidziane było na rok 2010 – wówczas miały się odbyć pierwsze wybory do rad gmin. Następnie rady gminne miały przeją
 obowiązki dotychczas działających rad wiejskich i miejskich, a także lokalnych organów władzy wykonawczej. Jednocześnie rejonowe administracje państwowe były by poddane reorganizacji. W następnych latach (2011–2014) przewidziane było wniesienie stosownych zmian do Konstytucji Ukrainy w celu stworzenia ram konstytucyjnych umożliwiających organizację struktur wykonawczych rad rejonowych i obwodowych oraz rozgraniczenie kompetencji tych organów i lokalnej administracji państwowej. Ostatnim etapem proponowanej reformy miały być wybory do rad rejonowych i obwodowych oraz utworzenie ich organów wykonawczych.
O ile formuła samorządu terytorialnego na Ukrainie do tej pory nie ulegała znaczącym przeobrażeniom, o tyle w przypadku systemu wyborczego do organów samorządowych możemy już mówić o istotnych zmianach. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy i ustawą z 6 kwietnia 2004 r. wybory do rad wiejskich i rad osad typu miejskiego organizowane są według ordynacji większościowej w jednomandatowych okręgach wyborczych. Cechą charakterystyczną jest tu bardzo duża liczba rad, do których organizowane są wybory. W roku 2006 na tym szczeblu wybory zostały przeprowadzone do ponad 12 tysięcy rad.
Natomiast wybory do rad miejskich, rad miast-rejonów, rad rejonowych, rad obwodowych, a także rad w miastach Kijowie i Sewastopolu organizowane są według ordynacji proporcjonalnej w okręgach wielomandatowych z list partyjnych. Rady wybierane są na okres pięcioletni, natomiast wójtowie i merowie na okres lat czterech. Wybory mają charakter bezpośredni.
W 2006 r. pierwszy raz w historii niepodległej Ukrainy wybory do rad obwodowych, rejonowych i miejskich zostały zorganizowane w systemie proporcjonalnym. W wyborach tych wzięło udział aż 208 partii i bloków politycznych (czterokrotnie więcej niż w wyborach do Rady Najwyższej Ukrainy, które odbywały się tego samego dnia). Realnie w wyścigu wyborczym liczyły się komitety wyborcze kilkunastu największych sił politycznych o zasięgu ogólnokrajowym. Najwięcej mandatów łącznie zdobyli: Blok Julii Tymoszenko – 23,5%, Partia Regionów – 23,4%, Blok „Nasza Ukraina” – 11%, Socjalistyczna Partia Ukrainy – 7%, Ludowy Blok Łytwyna – 6%, Komunistyczna Partia Ukrainy – 4%, Sojusz Ludowy Nasza Ukraina – 3,7%, Ukraiński Blok Ludowy Kostenki i Pluszcza – 3%, Blok Natalii Witrenko „Ludowa Opozycja” – 2%.
Najwięcej emocji budził podział mandatów w radach obwodowych i w radzie miejskiej Kijowa. Tutaj mandaty podzieliły między sobą Partia Regionów i Blok Julii Tymoszenko, a także Sojusz Ludowy Nasza Ukraina. Przy czym widać wyraźną dominację Partii Regionów w radzie donieckiej (120 na 150 mandatów), ługańskiej (120 na 150 mandatów), charkowskiej (83 na 150 mandatów) oraz w Radzie Miasta Sewastopola (45 na 75 mandatów). Blok Julii Tymoszenko wygrał dosyć niespodziewanie wybory do Rady Miasta Kijowa (66 na 120 mandatów), natomiast Sojusz Ludowy Nasza Ukraina największy sukces w wyborach do rad obwodowych odnotował w Iwano-Frankowsku.
Wybory lokalne w 2006 r. doprowadziły do wymiany ok. 80% deputowanych zasiadających w radach wszystkich szczebli, a w co drugim większym ośrodku miejskim w wyniku decyzji wyborczej zmieniła się osoba piastująca stanowisko mera. Większość z nowych deputowanych to osoby nieposiadające żadnego wcześniejszego doświadczenia samorządowego, które na dodatek reprezentują nie tyle lokalnych wyborców, co partie polityczne wystawiające swoje listy w wyborach samorządowych. Krytycy ordynacji proporcjonalnej mówią wprost, iż formuła ta doprowadziła do skrajnego upartyjnienia działalności rad wszystkich szczebli.
Tabela 4. Liczba mandatów w Radzie Najwyższej ARK, radach obwodowych i radach miejskich Kijowa i Sewastopola
Łącznie	2827	
Partia Regionów	779	
Blok Julii Tymoszenko	779	
Ludowy Sojusz Nasza Ukraina	480	
Socjalistyczna Partia Ukrainy	182	
Ludowy Blok W. Lytwyna	132	
Komunistyczna Partia Ukrainy	106	
Blok N. Witrynko	99	
Blok Kostenki i Pluszcza	60	
PORA – PriP	29	
Blok Czerniowieckiego	21	
Pozostałe ugrupowania łącznie	160	
Źródło: opracowanie własne na podstawie: „Visnyk Centralnoji vyborchoji komisji” 2006, nr 3(4)
Status deputowanych do rad samorządowych na Ukrainie określa Ustawa o samorządzie terytorialnym Ukrainy oraz Ustawa o statusie deputowanych rad lokalnych z 11 lipca 2002 r. Zgodnie z zapisami ustawowymi deputowany jest przedstawicielem interesów zbiorowości terytorialnej. Sprawując swój mandat, może jednocześnie być zatrudniony na innym stanowisku służbowym lub też prowadzić własną działalność gospodarczą. Zabronione jest łączenie stanowisk w strukturach wykonawczych rady z pracą poza samorządem, także w przypadku gdy zajęcie to ma charakter non profit. 
Do obowiązków deputowanego na Ukrainie należy: podtrzymywanie kontaktu z wyborcami danej zbiorowości lokalnej, informowanie wyborców na temat działań podejmowanych przez radę i organy samorządu terytorialnego nie rzadziej niż raz na pół roku, udział w konsultacjach społecznych, w ramach których są omawiane problemy odnoszące się do okręgu wyborczego deputowanego, analiza opinii społecznej i potrzeb zbiorowości lokalnej, ustalenie dni, godzin i miejsca, w którym będą przyjmowani wyborcy, przyjmowanie wyborców (nie rzadziej niż raz w miesiącu). 
Deputowany do rady lokalnej ma prawo: oficjalnie reprezentować wyborców ze swojego okręgu wyborczego oraz interesy społeczności lokalnej, brać udział w posiedzeniach innych rad lokalnych oraz ich organów w granicach terytorium własnego okręgu wyborczego (głos doradczy), zgłaszać do instytucji i organizacji, osób urzędowych i organów porządkowych oraz kontrolnych problemy odnoszące się do sfery interesów wyborców i wymagać ich rozwiązania, dostępu do środków masowego przekazu (komunalnej własności) w celu przedstawienia efektów swojej działalności samorządowej. 
Organami wykonawczymi rad wiejskich, rad osad typu miejskiego, rad miejskich i rejonowych są komitety wykonawcze i wchodzące w ich skład wydziały oraz zarządy. Rady mogą powoływać do życia również inne organy wykonawcze. W radach wiejskich, które reprezentują społeczność lokalną liczącą mniej niż 500 mieszkańców, decyzją rady można odstąpić od tworzenia organu wykonawczego. W takim przypadku funkcje takiego organu przejmuje jednoosobowo wójt. Ukraińska ustawa samorządowa wskazuje, iż samorząd lokalny na Ukrainie działa na podstawie zasady organizacyjnej, prawnej i finansowej autonomii. W rzeczywistości jednak rady wszystkich szczebli są zobowiązane do uzgadniania z Ministerstwem Finansów struktury i liczebności aparatu rad, kosztorysów ustalających liczbę etatów i zakres wydatków na utrzymanie pracowników samorządowych.
Status pracowników samorządowych określa przyjęta w dniu 4 lipca 2001 roku. ustawa o służbie w organach samorządu terytorialnego. W momencie przyjęcia ustawy pracownicy i specjaliści zatrudnieni w strukturach samorządowych na Ukrainie zyskali status osób urzędowych. Ponieważ wcześniej status pracowników samorządowych był wyznaczany przez akty normatywne regulujące działalność służby państwowej, w nowej ustawie utrzymano dotychczasowe kategorie stanowisk i rang urzędniczych.
W ostatnich latach liczba osób zatrudnionych w jednostkach samorządowych rośnie bardzo szybko. W 2008 r. osiągnęła poziom ok. 99 tys., co stanowi ok. 30% wszystkich urzędników zatrudnionych na Ukrainie. Wzrost ten jest spowodowany nie tylko potrzebami instytucjonalno-kompetencyjnymi, ale również wynika z postrzegania samorządu jako okazji politycznej. Ogólnie liczba pracowników samorządowych na Ukrainie, nawet przy uwzględnieniu kadry zatrudnionej w lokalnych administracjach państwowych, nie przekracza 53% ogólnej liczby osób zatrudnionych w administracji publicznej na Ukrainie, co dobitnie unaocznia realny poziom ukraińskiej decentralizacji. Rozwój zasobów kadrowych na poziomie samorządu terytorialnego utrudnia zarówno nadmierne upartyjnienie organów samorządowych, jak i niski poziom oficjalnych uposażeń.
Zgodnie z art. 142 Konstytucji Ukrainy podstawę materialną i finansową samorządu terytorialnego stanowi: majątek ruchomy i nieruchomy, dochody budżetów lokalnych, inne środki, ziemia, zasoby naturalne (pozostające w dyspozycji danej zbiorowości terytorialnej), obiekty własności wspólnotowej (pozostające pod zarządem rad obwodowych i rejonowych). Współcześnie budżety lokalne na Ukrainie konstruowane są z uwzględnieniem dochodów z trzech podstawowych źródeł: środków przekazywanych z budżetu centralnego, lokalnych podatków i opłat, transferów międzybudżetowych. Z tego dochody własne stanowią między 3% a 10% wszystkich wpływów, co znacząco ogranicza samodzielność finansową i decyzyjną ukraińskich organów samorządowych. Dodatkowo na Ukrainie nie funkcjonuje podatek od nieruchomości, który mógłby stanowić istotne wsparcie budżetów lokalnych. 
Wysokość środków z budżetu centralnego przeznaczanych na finansowanie zadań przekazanych organom samorządu terytorialnego corocznie ustala Rada Najwyższa Ukrainy. Kwota ta znacząco odbiega zarówno od bieżących potrzeb samorządu, jak i zakresu zadań zleconych. Mimo iż w małych miejscowościach i na wsi żyje dziś ponad 60% obywateli Ukrainy, ośrodki te są wciąż lekceważone w procesie budżetowym. Budżety miast obwodowych są z zasady prawie trzykrotnie wyższe od budżetów rejonowych.
Wydatki na realizację zadań zleconych w większości przypadków na Ukrainie stanowią do 90% łącznych wydatków budżetu lokalnego. W efekcie samorząd ukraiński przekształca się w organ realizujący wyłącznie jedno zadanie – wypłatę pensji dla pracowników instytucji budżetowych. Często środki otrzymane z budżetu centralnego nie pozwalają nawet na pełną realizację wyłącznie tej funkcji. 
Na Ukrainie funkcjonuje system dotacji mających docelowo wyrównywać różnice w poziomie finansowania jednostek samorządowych. Środki te są przekazywane z budżetu centralnego i dzielone do poziomu budżetu rejonowego. Ewentualny dalszy rozdział dotacji zależy od lokalnej administracji państwowej i planu przyjętego przez daną radę rejonową.
3.2. System organów publicznej władzy w Ukrainie.
W zależności od form publicznej władzy rozróżniają władze publiczne i organy miejscowego samorządu. Organy publicznej władzy przedstawiają dosyć szorstki, doustnie uzgodniony i wzajemnie powiązany w swoich elementach system.
System organów publicznej władzy w Ukrainie – to całokształt ustalonych Konstytucją Ukrainy władz publicznych i miejscowego samorządu, że zabezpieczają obronę praw, wolności i prawnych interesów obywateli, bezpieczeństwo państwa i społeczeństwa, decydują pytania społeczno-ekonomicznego i kulturalnego budownictwa. Zgodnie z przepisami Konstytucji Ukrainy, ten system podziela się na następne ogniwa:

Tabela 5.  System organów publicznej władzy w Ukrainie 
І. System władz publicznych	1. Głowa państwa – Prezydent Ukrainy.
2. Jedyny organ prawodawczej władzy (parlament) – Rada Najwyższa Ukrainy.
3. System organów państwowych wykonawczej władzy.
a) Gabinet Ministrów Ukrainy – wyższy organ w systemie władz publicznych wykonawczej;
b) ministerstwa, państwowe komitety, centralne organy z specjalnym statusem – centralne organy wykonawczej władzy;
c) miejscowe państwowe administracje – miejscowe władze publiczne wykonawcze;
4. System organów państwowych sądowej władzy.	
II. System organów władzy Autonomicznej Republiki Krym:
	1. Jedyny przedstawicielski organ autonomii – Rada Najwyższa Autonomicznej Republiki Krym.
2. System organów wykonawczej władzy autonomii:
а) Rada ministrów Autonomicznej Republiki Krym – wyższy wykonawczy organ autonomii;
b) ministerstwa i republikańskie komitety – centralne wykonawcze organy autonomii.	
IІІ. System organów miejscowego samorządu:
	1. Przedstawicielskie organy miejscowego samorządu:
а) wiejskie, osiedlowe,miejskie rady – organy miejscowego samorządu,co przedstawia odpowiednie terytorialne gromady i spełniają od ich imienia i w ich interesach funkcji i uprawnienia miejscowego samorządu; stają na czele ich odpowiednio wiejscy, osiedlowi, miejscy głowy, co wybierają się terytorialnymi gromadami;
b) rejonowe i obwodowe rady – organy miejscowego samorządu, co przedstawia wspólne interesy terytorialnych gromad wsi, osiedl, miast; stają na czele ich głowy tych rad, które obierają się samymi radami z grona deputowanych;
c) rejonowe w miastach rady – przedstawicielskie organy miejscowego samorządu, które mogą tworzyć się wskutek decyzji terytorialnej gromady miasta albo miejskiej rady.
2. Wykonawcze organy miejscowego samorządu – wykonawcze komitety, działy, zarządy wiejskich, osiedlowych, miejskich, rejonowych w miastach rad i inne tworzone przez rady wykonawcze organy.
3. Organy samorządowe ludności -domowi, uliczne, kwartalne rady i komitety, a także rady osiedl – mogą tworzyć się z inicjatywy mieszkańców i za pozwoleniem wiejskich, osiedlowych, miejskich rad.	
Źrodło: We własnym opracowaniu: O.N. Jarmysh, V.O. Seriogin., Derżavne budivnyctwo ta misceve samovriaduvania v Ukraini, s. 30-35
Więc Konstytucja Ukrainy wyraźnie rozgranicza dwa systemy organów publicznej władzy – władze publiczne i organy miejscowego samorządu. Według położenia cz.1 ust.5 Głównego Prawa, naród spełnia swoją władzę jak bezpośrednio, tak i przez władze publiczne i miejscowego samorządu. To oznacza, że i władze publiczne, i organy miejscowego samorządu – treść organu władzy narodu, lecz jednocześnie – to różne formy spełnienia tej władzy.
Organ państwowej władzy – człon państwowego aparatu, co bierze udział w spełnieniu funkcji państwa, działa od jego imienia i na jego zlecenie, ma państwowo-władcze uprawnienia, odpowiednią kompetencję i strukturę, stosuje właściwe jej organizacyjno-prawne formy działalności.
Państwowa władza jest jedyna w tym sensie, że ona występuje państwowym aparatem na ogół i nie istnieje kilku konkurujących "państwowych  władz". To jest jedno ze składowych państwowej suwerenności. Jednak, jedyną państwową władzę spełniają prawodawcze, wykonawcze i sądowe organy.
Jedyną państwową władzę spełnia państwowy aparat, co przedstawia system organów państwowych. W granicach tego systemu różnią się trzy główne podsystemy organów albo „gałęzi” państwowej władzy: prawodawcza, wykonawcza i sądowa. W podstawie takiego strukturalnego ustroju aparatu państwa leży funkcjonalna różnorodność państwowej władzy. Zazwyczaj tą funkcjonalną różnorodność  objaśniają jak podział pracy z państwowego kierowania. Racjonalna organizacja i podział pracy z państwowego kierowania wywołują organy państwowe, co ma różną kompetencję: są organy, które ustalają powszechnie obowiązujące normy, organy, które zarządzają według tych norm, i organy, które decydują spory o prawie.
Trzy główne gałęzi władzy odzwierciedlają główne prawne formy wpływu państwowego aparatu na społeczeństwo, główne funkcje odpowiednich organów są skierowane na zewnątrz państwowego mechanizmu, na celowe uporządkowywanie społecznych stosunków. Jednak z komplikacją zadań, co staje przed społeczeństwem i państwem odbywa się komplikacja państwowego aparatu i późniejsza specjalizacja organów państwowych, pojawiają się nowe organy, które nie wchodzą do żadnej z głównych gałęzi władzy. Do takich organów trzeba odnieść prezydenta w półprezydenckiej republice, trybunał konstytucyjny, prokuraturę, liczeniową izbę, wyborcze komisje ta in. Ich funkcje w pierwszej kolejności są skierowane do środka państwowego mechanizmu, mają na celu zabezpieczenia jego optymalnego funkcjonowania w granicach Konstytucji i praw.
Organ miejscowego samorządu – to organ samorządowej terytorialnej wspólnoty (terytorialnej gromady), którym on formuje się i przed którym odpowiada za należne spełnienie swoich uprawnień.
System organów miejscowego samorządu, w odróżnieniu od systemu organów państwowych, nie podporządkowuje się zasadzie podziału władz. Jednak to nie wyłącza ich funkcjonalnego i kompetencyjnego  rozgraniczenie. Treściowa klasyfikacja tych organów sprowadza się do ich podziału na przedstawicielskie i wykonawcze. Przedstawicielskie (rady) są obieralne, ich główna funkcja polega w ujawnieniu i odzwierciedleniu myśli, humorów i interesów członków terytorialnej gromady i ich załatwieniu pod postacią powszechnie obowiązujących decyzji do spraw miejscowego znaczenia. Wcieleniem tych decyzji w życie zajmują się wykonawcze organy, które mogą być obieralne albo mianujące się.
Należy zaznaczyć, że w organizacji publicznej władzy na miejscach jednocześnie jednoczą się dwa początki: społeczny i państwowy.
Tabela 6.  Organizacja publicznej władzy. 
Państwowy początek	а)terytorium miejscowej wspólnoty jest państwowym terytorium, a krajowce są obywatelami państwa;
b) status miejscowego samorządu wyznacza się państwem w Konstytucji i prawach;
c) miejscowe sprawydecydują się samodzielnie, lecz w łożysku jedynej państwowej polityki;
d) organy miejscowego samorządu nie mają prawa ustalać swoją kompetencję, ponieważ to prerogatywa państwa.	
Społeczny początek	а) organy miejscowego samorządu samodzielnie zrealizują nadane im uprawnienia i władze publiczne wykonawczej nie mają prawa wtrącać się do prawnej działalności organów i funkcjonariuszy miejscowego samorządu;
b) materialnio-finansową bazę ich składa komunalna własność i miejscowy budżet;
c) miejscowe rady samodzielnie ustalają miejscowe podatki i zebrania;
d) terytorialne gromady mogą mieć własną symbolikę i statut, że odbijają historyczne, narodowo-kulturalne, społeczno-ekonomiczne właściwości odpowiedniego terytorium;
e) prawne akty organów i funkcjonariuszy miejscowego samorządu, przyjęte w granicach ich uprawnień, obowiązkowi na terytorium miejscowego samorządu dla wszystkich osób fizycznych i prawnych.	
Źrodło: We własnym opracowaniu: O.N. Jarmysh, V.O. Seriogin, Derżavne budivnyctwo ta misceve samovriaduvania v Ukraini , s. 35-37
Organy publicznej władzy mogą być klasyfikowane za różnymi kryteriami:
1) za przynależnością do jednego z podsystemów publicznej władzy – władze publiczne i organy miejscowego samorządu;
2) za trybem kształtowania – obieralne i mianujące się;
3) za trybem podjęcia decyzji – jednoosobowe i kolegialne;
4) za przedmiotową podresortowością – organy ogólnej i specjalnej kompetencji;
5) za terytorialną podresortowością – ogólnopaństwowe i miejscowe;
6) za wewnętrzną strukturą – centralizowane i decentralizowane;
7) za czasem istnienia – stałe i tymczasowe.
3.2.1. Zasady organizacji i działalności organów publicznej władzy w Ukrainie
Zasady organizacji i działalności organów publicznej władzy – to prawodawcze nadawcze zasady, idee, przepisy, które występują bazą ekonomiczną kształtowania, organizacji i funkcjonowania organów publicznej władzy. Podzielają się na założenia ramowe, co dotyczy systemu organów publicznej władzy na ogół, i specjalne, działanie których rozpowszechnia się tylko na oddzielne podsystemy, ogniwa tego systemu czy na oddzielne organy publicznej władzy.
Zasada państwowej suwerenności oznacza uznanie państwowej władzy pochodną od narodu najwyższą władzą, co okazuje się w samodzielnym spełnieniu państwem swoich funkcji w ramach narodowego i międzynarodowego prawa. W oparciu o legalne wyznaczenie suwerenności Ukrainy, co podaje się w Deklaracji o państwowej suwerenności Ukrainy od 16 lipca 1990 r., można wydzielić cztery wewnętrzne i dwie zewnętrzne oznaki państwowej suwerenności.

Rys. 2 Oznaki suwerenności Ukrainy
Źródło: We własnym opracowaniu: http://ukrkniga.org.ua/ukrkniga-text/books/_book-681.htm 
[dostęp 2.06.2013]
Zasada republikanizmu albo republikańskiej formy rządzenia jest ogłoszona w cz.1 ust.5 Konstytucji i polega na tym, że całe wyższe władze publiczne formują się albo bezpośrednio narodem, albo ogólnie narodowymi przedstawicielskimi organami. Więc, w Ukrainie są niemożliwe dowolne dziedziczne, dozgonne posady  i organy państwowe, wywiedzione za granice odpowiedzialności przed narodem. Główne Prawo Ukrainy 1996 r. zamocowało półprezydencką republikę, za którą głowa państwa – Prezydent – jest wywiedziona za granice trzech głównych gałęzi władzy i powołany wykonywać konsolidującą, integrującą rolę w państwowym mechanizmie.
Zasada unitarnej formy ustroju państwowego w zakresie państwowego budownictwa oznacza nieobecność w składzie Ukrainy dowolnych państwo-podobnych utworzeń, jedność państwowego mechanizmu i jedność systemu ustawodawstwa. W jednostkach administracyjno-terytorialnych nie mogą tworzyć się organy, paralelne z miejscowymi władzami publicznymi. Oni mogą mieć tylko własne organy miejscowego samorządu, tryb kształtowania, funkcji i kompetencja których wyznaczają się ustawodawstwem Ukrainy. Autonomiczna Republika Krymu jest administracyjno-terytorialną  autonomią w składzie Ukrainy i żadnym sposobem nie narusza unitarnego charakteru państwa.
Zasada prawnego państwa jest opisana w ust.1 Konstytucji Ukrainy i przewiduje określoność organów państwowych prawem, przede wszystkim demokratyczną konstytucją i prawnymi prawami, wydanymi na mocy tej konstytucji.
Zasadę podziału władzy, nie odrzucając jedności systemu państwowej władzy, wymaga, przede wszystkim, spełnienie jej na podstawie funkcjonalnego podziału na prawodawcze, wykonawcze i sądowe podsystemy ("gałęzi"), nosicielami której są samodzielne organy państwa (na przykład, w Ukrainie – Rada Najwyższa Ukrainy, Gabinet Ministrów Ukrainy, centralne organy wykonawczej władzy, miejscowe państwowe administracje i sądy Ukrainy). Jednocześnie ta zasada przewiduje realne równoważyło, przy którym żadna z trzech gałęzi władzy nie może uszczuplić albo podbić sobie inne. Z innej strony, zasada podziału władzy znajduje swój przejaw w rozgraniczeniu przedmiotów uprawnień między wyższymi, centralnymi i miejscowymi organami państwowej władzy.
- Prawa muszą mieć wyższą prawną siłę i przyjmować się tylko organem prawodawczym (wyższym przedstawicielskim);
- wykonawcza władza musi zajmować się w zasadzie wykonaniem praw i tylko ograniczonymi normami prawnymi, być podlegająca rozliczeniu albo głowie państwa, albo parlamentu;
- między organami prawodawczej i wykonawczej władzy powinien być zabezpieczony bilans uprawnień, co wyłącza przenoszenie centrum podjęcia władczych decyzji, a tamtym bardziej całej pełności władzy na jedno z nich;
- sądowe  organy są niezależne i w granicach swojej kompetencji funkcjonują samodzielnie;
- żadna z trzech gałęzi władzy nie musi wtrącać się do prerogatyw innej władzy, a tym więcej łączyć się z inną władzą;
- spory  o kompetencji muszą decydować się tylko konstytucyjną drogą w ramach prawnej procedury, czyli Trybunałem Konstytucyjnym;
- konstytucyjny system musi przewidywać prawne środki hamowania każdej władzy dwoma innymi, czyli zawierać wzajemne przeciwwagi dla wszystkich władz.
Zasada podziału władzy jest opisana w ust.6 Konstytucji Ukrainy i odzwierciedlona w strukturze Głównego Prawa.
Zasada prawomocności odnośnie do działalności organów publicznej władzy jest opisana w cz.2 ust.19 Konstytucji Ukrainy: "Władze publiczne i organy miejscowego samorządu, ich funkcjonariusze zobowiązane działać na podstawie tylko, w granicach uprawnień i w sposób, przewidziany Konstytucją i prawami Ukrainy". Więc, konstytucyjnie przyznano, że poza zasięgiem kompetencji, określonej Konstytucją i ustawodawstwem, organy publicznej władzy działać nie mogą. Z innej strony, z konstytucyjnego zalecenia wynika, że kompetencja, formy i metody działalności organów publicznej władzy powinny być przymocowane w czynnym ustawodawstwie. To jest ważną gwarancją obrony praw i wolności obywateli od samowoli służbowych osób.
3.2.2 Ogólna charakterystyka organizacji pracy Rady Najwyższej Ukrainy
Odpowiednio do Konstytucji Ukrainy (ust.75), jedynym organem prawodawczej władzy w Ukrainie jest parlament – Rada Najwyższa Ukrainy. 
Konstytucja Ukrainy nie wskazuje na przedstawicielski charakter parlamentu, a tylko podkreśla, że to jedyny organ prawodawczy. Lecz to nie oznacza, że parlament nie ma przedstawicielskich oznak i właściwości. Konstytucja Ukrainy ustala, że ludowe wyrażenie woli następuje przez wybory, referendum i inne formy bezpośredniej (czyli, prosty) demokracji (ust.69), że naród spełnia władzę bezpośrednio i przez władze publiczne i miejscowego samorządu (ust.5). Także konstytucyjnie  ustala się przedstawicielska demokracja, co zrealizuje się najpierw przez parlament – Radę Najwyższą Ukrainy. Polityczna wola narodu znajduje swój przejaw najpierw przez ten organ, co przyjęło Konstytucję Ukrainy, co opracowuje i przyjmuje konstytucyjne i zwyczajne prawa, które regulują najbardziej liczące pytania państwowego i społecznego życia republiki.
Rada Najwyższa zajmuje czołowe miejsce wśród wyższych władz publicznych, w pierwszej kolejności dzięki swoim prawodawczym uprawnieniom, a także występuje w jakości centralnego ogniwa politycznego systemu Ukrainy, określając główne zasady wewnętrznej i zewnętrznej polityki. Parlament jest areną walki rozmaitych politycznych sił kraju, instrumentem osiągnięcia zgody w społeczeństwie i społeczno-politycznego kompromisu.
Zadanie, zasady i podstawy działalności Rady Najwyższej Ukrainy
Konstytucja Ukrainy z 1996 r. nie zawiera listy zadań Rady Najwyższej Ukrainy, jednak oni mogą być wywiedzione logiczną drogą, wychodząc z tego, że oni są pochodnymi od ogólnych zadań funkcjonowania ukraińskiego państwa i uwarunkowane szczególnym miejscem parlamentu w państwowym mechanizmie, zbudowanym na zasadzie podziału władzy. Wśród najważniejszych zadań Rady Najwyższej Ukrainy na współczesnym etapie można wydzielić następne:
- odzwierciedlenie humorów i myśli możliwie szerszych warstw ludności i wcielenia ich w państwowy-władcze decyzje;
- zabezpieczenie wyjścia Ukrainy z systemowego kryzysu i postępującego rozwoju kraju we wszystkich dziedzinach życia publicznego; 
- przywiedzenie ustawodawstwa w odpowiednio z umacniającymi pojęciami narodu o należnym i sprawiedliwym ustroju państwowego i społecznego życia;
- zabezpieczenie warunków dla pełnowartościowego wchodzenia Ukrainy w światową wspólnotę i jej niezależnej i równoprawnej działalności w międzynarodowych organizacjach;
- zabezpieczenie dostojnych warunków życia obywateli Ukrainy, możliwie pełniejszej realizacji nimi głównych praw i wolności;
- osiągnięcie całych składowych narodowego bezpieczeństwa Ukrainy.
Zasady organizacji i działalności ukraińskiego parlamentu prosto czy pośrednio odzwierciedlone w Konstytucji Ukrainy i Reglamencie Rady Najwyższej Ukrainy.
Terytorialną  podstawą działalności Rady Najwyższej Ukrainy, jak i innych wyższych władz publicznych Ukrainy, jest całe państwowe terytorium Ukrainy, zasięgi którego wyznaczają się państwową granicą Ukrainy zgodnie z prawem "O Państwowej granicy Ukrainy" od 4 listopada 1991 r.
Struktura Rady Najwyższej Ukrainy
Według czynnej Konstytucji Rada Najwyższa Ukrainy jest jednoizbowym parlamentem, który składa się z 450 ludowych deputowanych, co obiera się na podstawie ogólnego, równego i prostego wyborczego prawa przez tajemne głosowanie terminem na 4 lata.
Ludowym deputowanym może być tylko obywatel Ukrainy, który na dzień wyborów ma skończonych 21 rok, ma prawo głosu i mieszka w Ukrainie w ciągu ostatnich 5 lat. Nie może być wybrany do Rady Najwyższej Ukrainy obywatel, który był oskarżony za dokonywanie umyślnego przestępstwa, jeśli osoba jest karalna nie może być wybrana w ustalonym przez prawo trybie. Rada Najwyższa Ukrainy jest pełnomocna w razie wybrania nie mniej jak 2/3 od jej konstytucyjnego składu.
Uprawnienia ludowych deputowanych zaczynają się z momentu przynoszenia przysięgi. Czynnie Konstytucja, Reglament Rady Najwyższej nie zawierają wyraźnej procedury jej montażu, toż te zagadnienia były rozwiązane Przygotowawczą deputowanym grupą i jest opracowana przez nie procedura po raz pierwszy odbyła się przed odkryciem pierwszej sesji nowo wybranej Rady Najwyższej ХІV zwoływania.
Struktura Rady Najwyższej Ukrainy jest uwarunkowana jej przedstawicielskim, kolegialnym charakterem, funkcjami i kompetencją. Liczebny skład Ukraińskiego parlamentu komplikuje proces wyrabiania i podjęcia decyzji, wymaga podziału ludowych deputowanych po strukturalnych ogniwach dla wyrabiania kolektywnych pozycji i pojednania specjalizacji tych ogniw z wspólną pracą całych parlamentarzy.
Staje na czele Rady Najwyższej Ukrainy Głowa, który obiera się na termin uprawnień parlamentu z grona ludowych deputowanych tajemnym głosowaniem. Obiera się również 1-szy zastępca i zastępca Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy. Z momentu nabrania mocy prawnej Konstytucją Ukrainy 1996 r. zlikwidowano  Prezydium Rady Najwyższej Ukrainy, a jej uprawnienia są rozprowadzone między Radą Najwyższą na ogół, jej Głową i innymi organami parlamentu.
Organami Rady Najwyższej Ukrainy są deputowani grupy, frakcje, Rozjemcza rada frakcji (grup), komitety Rady Najwyższej Ukrainy, Rada głów komitetów, tymczasowe specjalne i śledcze komisje, Pełnomocnik Rady Najwyższej Ukrainy z praw człowieka. Komitety do swojego składu mogą stwarzać podkomisje i robocze grupy. Liczeniowa izba jest samodzielnym organem i w skład Rady Najwyższej nie wchodzi.
Funkcje i kompetencje Rady Najwyższej Ukrainy
Funkcje Rady Najwyższej Ukrainy można podzielić za dwoma głównymi kryteriami: za formami działalności i za obiektami państwowo-władczego wpływu. Za formami działalności zazwyczaj rozróżniają prawodawcze, założycielskie i kontrolne funkcje parlamentu, a za obiektami - polityczną, ekonomiczną i socjalną.
Główną funkcją Rady Najwyższej Ukrainy jest prawodawcza. Uznanie Rady Najwyższej jedynym organem prawodawczym kraju oznacza, że żadną ustawę Ukrainy nie może być uchwalono, jeśli ona jest nie rozpatrzona i nie zaakceptowana parlamentem, a sam parlament ma pełną kompetencję w zakresie ustawodawstwa. Żaden inny organ państwowej władzy nie ma prawa przyjmować normatywno-prawnrgo aktu wyższej prawnej siły, występując w imieniu ukraińskiego narodu.
Będąc organem prawodawczym, Rada Najwyższa Ukrainy ma i niektóre kontrolne uprawnienia odnośnie do Prezydenta Ukrainy i organów wykonawczej władzy. Odnośnie do Prezydenta ta kontrola następuje przez analizę i ocenę konstytucyjności i prawomocności jego decyzji i działań. W razie popełniania Prezydentem państwowej zdrady czy innego przestępstwa parlament jest upoważniony przyciągnąć jego do konstytucyjno-prawnej odpowiedzialności pod postacią impeachmentu (ang. Impeachment – procedura przyciągania do parlamentarnego sądu wyższych funkcjonariuszy państwa), a przy obecności wątpliwości w konstytucyjności prawnych akt głowy państwa parlamentarze mają prawo odwołać się do Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z konstytucyjnym przedstawieniem.
Znacznymi kontrolnymi uprawnieniami obdarzony parlament i co do organów wykonawczej władzy. Taka kontrola następuje przez zatwierdzenie Państwowego budżetu Ukrainy i wnoszenia w niego zmian, kontroli za wykonaniem tego budżetu, podjęcia decyzji po sprawozdaniu o jego wykonanie (P.4 ust.85), kontroli za działalnością Gabinetu Ministrów Ukrainy (p.13 ust.85). 
Założycielska funkcja parlamentu najpierw jest związana z ustaleniem politycznego systemu i systemu organów publicznej władzy, co następuje przez przyjęcie Konstytucji. Oprócz tego, założycielska funkcja Rady Najwyższej Ukrainy przewiduje obecność szerokich nominacyjnych uprawnień, czyli uprawnień, związanych z mianowaniem, wybraniem, nadaniem zgody na mianowanie albo zwolnienie funkcjonariuszy, a także z kształtowaniem innych organów publicznej władzy. W szczególności, parlamentem następuje nadanie zgody na mianowanie Prezydentem Premiera Ukrainy, Przewodniczącego Antymonopolowego komitetu Ukrainy, Głowy Funduszu imienia państwowego Ukrainy, Przewodniczącego Państwowego komitetu telewizji i radiofonii, bezterminowe mianowanie na posady sędziów, mianowania jednej trzeci składu Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy, połowy składu Narodowej Rady Ukrainy do spraw telewizji i radiofonii i inne.
3.3 Organizacja pracy Prezydenta Ukrainy
Według Konstytucji, Prezydent Ukrainy jest głową państwa i występuje od jej imienia. (cz. 1 ust.102). Z punktu widzenia konstytucyjno-prawnej teorii, głowa państwa – to konstytucyjny organ i jednocześnie wyższy funkcjonariusz państwa, co przedstawia państwo z zewnątrz i w środku kraju, symbol państwowości narodu. Z reguły, to jednoosobowy organ ogólnej kompetencji, jedna z wyższych władz publicznych.
W państwowym mechanizmie Ukrainy, zbudowanym na zasadach prawomocności, republikanizmu, ludowej suwerenności i podziału władz, Prezydent jest tylko jeden z wyższych władz publicznych (obok parlamentu, rządu, Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego), czyli podporządkowany tylko narodowi. On stoi nie nad gałęziami władzy, a między nimi, zabezpieczając jedność państwowej władzy i uzgodnione funkcjonowanie jej gałęzi. Właśnie na wykonanie zaznaczonych funkcji i skierowane uprawnienia Prezydenta Ukrainy, że "przenikają" w zakresy funkcjonowania wszystkich gałęzi władzy. Toż działalność Prezydenta powinna skierowywać się w pierwszej kolejności nie na zewnątrz państwowego mechanizmu, a do środka. Gwarantowanie Konstytucji, głównych praw i wolności Prezydentem powinien osiągać się nie przez bezpośredni wpływ na obywatelskie społeczeństwo (dla tego istnieją "tradycyjne" gałęzi władzy), a przez wpływ na inne wyższe władze publiczne w celu koordynacji, uzgodnienia i konsolidowania, skierowania ich działalności na wykonanie Konstytucji, zasad wewnętrznej i zewnętrznej polityki, określonych parlamentem.
Prezydent Ukrainy i wykonawcza władza
Według Konstytucji Ukrainy Prezydent jest głową państwa i nie staje na czele żadnej z gałęzi władzy. Lecz on ma szereg funkcjonalnych i kadrowych uprawnień co do wykonawczej gałęzi władzy.
Tabela 7. Uprawnienia Prezydenta Ukrainy

Funkcjonalneuprawnienia
Prezydenta	- zatrzymanie się działania aktów Gabinetu Ministrów Ukrainy z motywów niezgodności Konstytucji z jednoczesnym zwróceniem do Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy co do ich konstytucyjności (p.15 cz. 1 ust.106);
- skasowanie aktów Rady Ministrów Autonomicznej Republiki Krym (p. 16 cz.1 ust.106  Konstytucji Ukrainy);
- stanie na czele Rady Narodowego bezpieczeństwa i obrony Ukrainy, która koordynuje i kontroluje działalność organów wykonawczej władzy w tym zakresie. W skład Rady za posadą wchodzą Premier-minister Ukrainy, Minister obrony, Głowa Służby bezpieczeństwa, ministrowie wewnętrznych spraw i spraw (ust.107 Konstytucji Ukrainy) zagranicznych;
- Gabinet Ministrów Ukrainy jest odpowiedzialny przed Prezydentem w zasięgach, przewidzianych Konstytucją (cz.2 ust. 113 Konstytucji Ukrainy).	

Kadrowe uprawnienia 
Prezydenta	- wnoszenie na wniosek koalicji deputowanych frakcji w Radzie Najwyższej Ukrainy przedstawienia o mianowaniu Radą Najwyższą Ukrainy Premier-ministra Ukrainy w terminie nie później czym na 15 dzień po otrzymaniu takiej propozycji (p.9 cz.1 ust.106 Konstytucji Ukrainy);
- wnoszenie do Rady Najwyższej Ukrainy przedstawienia o mianowaniu Ministra obrony Ukrainy, Ministra spraw zagranicznych Ukrainy (p.10 cz.1ust.106 Konstytucji Ukrainy);
- wnoszenie do Rady Najwyższej Ukrainy przedstawienia o mianowaniu na posadę  i zwolnienie z posady Głowy Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (p.14 cz.1 ust.106 Konstytucji Ukrainy).	
Źródło: http://ukrkniga.org.ua/ukrkniga-text/books/_book-681.htm 14.07.2013 16:36
3.3.1 System organów wykonawczej władzy Ukrainy
Realizacja woli państwa następuje przez system organów wykonawczej władzy.
System organów wykonawczej władzy składa się z takich poziomów:
- Gabinet Ministrów Ukrainy – wyższy organ w systemie organów wykonawczej władzy;
- centralne organy wykonawczej władzy - ministerstwa, państwowe komitety, organy, status których jest przyrównany do państwowych, centralne organy wykonawczej władzy z specjalnym statusem;
- miejscowe organy wykonawczej władzy – miejscowe państwowe administracje i terytorialne organy centralnych organów wykonawczej władzy.
Gabinet Ministrów Ukrainy
Według cz.2 ust.120 Konstytucji Ukrainy organizacja, uprawnienie i tryb działalności Gabinetu Ministrów Ukrainy, innych centralnych i miejscowych organów wykonawczej władzy wyznaczają się Konstytucją i prawami Ukrainy.
Działalność organów wykonawczej władzy jak systemu ubezpieczają administracyjne  stosunki, w których przebywają te organy między sobą. Administracyjne stosunki – to społeczne stosunki, co powstaje między organami wykonawczej władzy, bez względu na ich organizacyjno-prawny poziom w systemie z powodu końcowego wyniku działalności, związanej z opracowaniem i wcieleniem państwowej polityki, zarządem rozmaitymi zakresami życia publicznego.
Klasyfikacja administracyjnych stosunków w systemie organów wykonawczej władzy:
1. W zależności od organizacyjno-prawnego poziomu organów w systemie organów wykonawczej władzy – pionowe  i poziome stosunki. Pionowe składają się między organami wykonawczej władzy, co znajduje się na różnych poziomach w systemie (na przykład, ministerstwo – terytorialny organ ministerstwa), a poziome – między organami, co znajduje się na jednym oraganizacyjno-prawnym poziomie (na przykład, ministerstwo - ministerstwo).
2. Zależnie od sposobu osiągnięcia końcowego wyniku pobytu organów w stosunkach – subordynacje i koordynacyjne stosunki.
Gabinet Ministrów skierowuje i koordynuje działalność ministerstw i innych centralnych organów wykonawczej władzy.
Trybem skierowywania i koordynacji działalności centralnych organów wykonawczej władzy przez odpowiednich ministrów, zatwierdzonym Uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy od 21 grudnia 2005 roku № 1229, określono drogi skierowywania i koordynacji działalności odpowiednich centralnych organów wykonawczej władzy. Do nich należą: kształtowanie państwowej polityki w odpowiednich zakresach i spełnienia kontroli za jej realizacją tym centralnym organem wykonawczej władzy; wnoszenie na rozpatrzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy opracowanych przez jego projektów normatywno-prawnych akt i uzgodnienia projektów normatywno-prawnych akt tego organu; wnoszenie propozycji Premier-ministrowi Ukrainy co do mianowania na posadę i zwolnienie z posady kierowników centralnych organów wykonawczej władzy; ustalenie trybu mianowania na posadę i zwolnienie z posady kierowników terytorialnych organów centralnego organu wykonawczej władzy; wyznaczenie trybu wymiany informacją między ministerstwem i centralnym organem wykonawczej władzy; zatwierdzenie struktury centralnego organu wykonawczej władzy; otrzymanie sprawozdawczości.
Zasady działalności i zadania Gabinetu Ministrów Ukrainy
Gabinet Ministrów Ukrainy jest wyższym organem w systemowi organów wykonawczej władzy. Na to wskazują właściwości jego prawnego statusu, uprawnienie jego funkcjonariuszy, organizacja działalności i stosunki z innymi organami, którzy wchodzą w system organów wykonawczej władzy.
Gabinet Ministrów Ukrainy w swojej działalności kieruje się Konstytucją i prawami Ukrainy, ukazami Prezydenta Ukrainy, uchwałami Rady Najwyższej Ukrainy, przyjętymi odpowiednio do Konstytucji i praw Ukrainy (cz.3 ust.113 Konstytucji Ukrainy).
Działalność Rządu Ukrainy bazuje się na zasadach:
- przewodzenia prawa;
- prawomocności;
- podziałowi państwowej władzy;
- ciągłości;
- kolegialności;
- solidarnej odpowiedzialności;
- otwartości i przejrzystości.
Gabinet Ministrów Ukrainy jest kolegialnym organem. Rząd podejmuje decyzję po omawianiu pytań na jego zebraniach. Regularnie informuje społeczeństwo przez środki masowego przekazu o swojej działalności, dając możliwość podejmowania ważnych społecznych decyzji, które mają duże znaczenie dla Ukrainy. Przyjęcie Gabinetem Ministrów Ukrainy akt, co zawiera informację z ograniczonym dostępem, możliwe tylko w wypadkach, określonych prawem, w związku z zabezpieczeniem narodowego bezpieczeństwa i obrony Ukrainy. Wszystkie decyzje Rządu podporządkowują się obowiązkowemu ogłoszeniu, oprócz akt, co zawiera informację z ograniczonym dostępem.
Zadaniami Gabinetu Ministrów Ukrainy są:
1) zabezpieczenie państwowej suwerenności i ekonomicznej samodzielności Ukrainy, spełnienia wewnętrznej i zewnętrznej polityki państwa, wykonania Konstytucji i praw Ukrainy, akt Prezydenta Ukrainy;
2) zastosowanie środków co do zabezpieczenia praw i wolności człowieka i obywatela, stworzenia sprzyjających warunków dla wolnego i harmonijnego rozwoju osobistości;
3) zabezpieczenia przeprowadzenia budżetowej, finansowej, cenowej, inwestycyjnej,  podatkowej działalności;
4) opracowania i wykonania ogólnopaństwowych programów ekonomicznego, naukowo-technicznego, socjalnego, kulturalnego rozwoju, ochrony środowiska przyrodniczego, a także opracowania, zatwierdzenia i wykonania innych państwowych docelowych programów;
5) zabezpieczenia rozwoju i państwowego wsparcia naukowo-technicznego i innowacyjnego potencjału państwa;
6) zabezpieczenie równych warunków dla rozwoju wszystkich form własności; spełnienie kierowania obiektami państwowej własności odpowiednio do prawa;
7) podejmowanie środków co do zabezpieczenia zdolności do obrony i narodowego bezpieczeństwa Ukrainy, porządku publicznego, walki z przestępczością, likwidacji skutków sytuacji nadzwyczajnych;
8) organizacja i zabezpieczenie prowadzenia zewnętrznej działalności gospodarczej, celnej sprawy;
9) skierowywanie i koordynacja pracy ministerstw, innych organów wykonawczej władzy, spełnienia kontroli za ich działalnością.
Skład Gabinetu Ministrów Ukrainy
Do składu Gabinetu  Ministrów Ukrainy wchodzą:
- Premier-ministr Ukrainy;
- Pierwszy wice-premier-ministr Ukrainy;
- 3 wice-premier-ministrowie;
- ministrowie Ukrainy.
Służbowy skład (ilość i lista posad) nowo ukształtowanego Gabinetu Ministrów Ukrainy wyznacza się Radą Najwyższą Ukrainy za przedstawieniem Premier-ministra Ukrainy jednocześnie z mianowaniem składu osobowego Gabinetu Ministrów Ukrainy. W razie przyjęcia Gabinetem Ministrów Ukrainy decyzji o utworzeniu, reorganizacji albo likwidacji ministerstwa, służbowy skład Gabinetu Ministrów Ukrainy jest uważany za zmieniony z dnia podjęcia takiej decyzji. 
Członkami Gabinetu Ministrów Ukrainy mogą być obywatele Ukrainy, które mają prawo głosu, wyższe wykształcenie i posiadają językiem urzędowym. Nie mogą być przeznaczone na posady członków Gabinetu Ministrów Ukrainy osoby, które mają sądzoną, nie zgaszoną i nie zdjętą w ustalonym przez prawo trybie. Członkowie Rządowi nie mają prawa jednoczyć swoją służbową działalność z inną pracą (oprócz nauczycielskiej, naukowej i twórczej pracy w pozaroboczy czas), wchodzić w skład kierowniczego organu czy nadzorczej rady przedsiębiorstwa albo organizacji, która ma na celu otrzymanie dochodu.
Posady członków Gabinetu Ministrów Ukrainy należą do politycznych posad,  na które nie rozprzestrzenia się pracujące ustawodawstwo.
Uprawnienie Premier-ministra Ukrainy
Premier-minester Ukrainy:
1) kieruje pracą Gabinetu Ministrów Ukrainy, skierowuje działalność Gabinetu Ministrów Ukrainy na zabezpieczenie spełnienia wewnętrznej i zewnętrznej polityki państwa, wykonania Programu działalności Gabinetu Ministrów Ukrainy, zaakceptowanej Radą Najwyższą Ukrainy, i spełnienia innych uprawnień, położone na Gabinet Ministrów Ukrainy;
2) koordynuje działalność członków Gabinetu Ministrów Ukrainy;
3) wnosi na rozpatrzenie Rady Najwyższej Ukrainy przedstawienie o mianowaniu członków Gabinetu Ministrów Ukrainy (oprócz ministra spraw zagranicznych Ukrainy i ministra obrony Ukrainy), a także Głowach Antymonopolowego komitetu Ukrainy, Przewodniczącego Państwowego komitetu telewizji i radiofonii Ukrainy, Głowy Funduszu majątku państwowego Ukrainy;
4) wnosi na rozpatrzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy:
- propozycje co do kandydatur dla mianowania na posadę i zwolnienie z posady głów miejscowych państwowych administracji i co do wnoszenia Prezydentowi Ukrainy Premier-ministra Ukrainy przedstawień o mianowaniu na posadę albo zwolnienie z posady głów miejscowych państwowych administracji;
- przedstawienie co do kandydatur dla mianowania na posadę i zwolnienie z posady kierowników centralnych organów wykonawczej władzy, co nie wchodzi w skład Gabinetu Ministrów Ukrainy;
- przedstawienie odpowiednio do prawa co do kandydatur dla mianowania na posadę i zwolnienie z posady członków kolegialnych centralnych organów wykonawczej władzy, co nie wchodzi w skład Gabinetu Ministrów Ukrainy;
- przedstawienie o utworzeniu, reorganizacji i likwidacji ministerstw, innych centralnych organów wykonawczej władzy;
- propozycje co do tworzenia rządowych komitetów i ich służbowego składu;
5) formuje projekt trybu dziennych obrad Gabinetu Ministrów Ukrainy;
6) zwołuje obrady Gabinetu Ministrów Ukrainy i przewodniczy na nich;
7) podpisuje akta Gabinetu Ministrów Ukrainy;
8) wzmacnia podpisem akta Prezydenta Ukrainy w przypadkach, przewidzianych punktami 5, 18, 21 i 23 części pierwszego artykułu 106 Konstytucji Ukrainy;
9) przedstawia Gabinet Ministrów Ukrainy w stosunkach z innymi organami, przedsiębiorstwami, instytucjami i organizacjami w Ukrainie i poza jej zasięgami;
10) wstępuje w stosunki z rządami cudzoziemskich państw, toczy rokowania i podpisuje międzynarodowe umowy odpowiednio do prawa i akt Prezydenta Ukrainy;
11) wnosi na rozpatrzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy propozycji co do zatwierdzenia głów wspólnych międzyrządowych komisji do spraw współpracy, co stwarza się na mocy międzynarodowych umów, zawartych w imieniu Gabinetu Ministrów Ukrainy.
Dla spełnienia Premier-ministrem Ukrainy swoich uprawnień w składzie Sekretariatu Gabinetu Ministrów Ukrainy stwarza się specjalna służba – aparat Premier-ministra Ukrainy, kierownik którego przeznacza się na posadę i zwalnia się z posady w ustalonym trybie Gabinetem Ministrów Ukrainy.
W razie nieobecności Premier-ministra Ukrainy jego uprawnienia wykonuje Pierwszy wice-premier-minister Ukrainy albo wice-premier-minister Ukrainy według określonym Rządem podziałem uprawnień.
Rządowe komitety. Dla zabezpieczenia efektywnej realizacji uprawnień Gabinetu Ministrów Ukrainy, koordynacji działań organów wykonawczej władzy, poprzedniego rozpatrzenia projektów normatywno-prawnych akt, projektów koncepcji, innych dokumentów, co podaje się na rozpatrzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy, stwarzają się rządowe komitety.
Lista rządowych komitetów i ich służbowy skład zatwierdza Gabinet Ministrów Ukrainy za przedstawieniem Premier-ministra Ukrainy.
Rządowy komitet dla zabezpieczenia swojej działalności:
1) stwarza w razie potrzeby podkomitety, ekspertowe komisje i robocze grupy dla rozpatrzenia oddzielnych pytań, co należy do jego kompetencji;
2) otrzymuje w ustalonym trybie od organów wykonawczej władzy niezbędną dla jego pracy informację;
3) zaprasza na obrady przedstawicieli organów wykonawczej władzy, a także innych specjalistów z pytań, co rozpatruje się. 
Sekretariat Gabinetu Ministrów zabezpiecza informowanie społeczeństwa o decyzjach,  przyjęte na obradach Gabinetu Ministrów.
Sekretariat Gabinetu Ministrów Ukrainy. Organizacyjne, ekspertowo-analityczne, prawne, informacyjne i materialno-techniczne zabezpieczenie działalności Gabinetu Ministrów Ukrainy spełnia Sekretariat Gabinetu Ministrów Ukrainy. Sekretariat zabezpiecza przygotowanie i przeprowadzenie obrad Gabinetu Ministrów Ukrainy, rządowych komitetów i działalność Premier-ministra Ukrainy, Pierwszego wice-premier-ministra Ukrainy, wice-premier-ministrów  Ukrainy i ministrów Ukrainy, które nie stają na czele ministerstwa. Sekretariat spełnia kontrolę za we właściwym czasie przedstawienia organami wykonawczej władzy projektów praw,  projektów akt Gabinetu Ministrów Ukrainy, innych dokumentów dla przygotowania  ich do rozpatrzenia przez Gabinet Ministrów Ukrainy, rządowymi komitetami.
Sekretariatem Gabinetu Ministrów Ukrainy kieruje Minister Gabinetu Ministrów Ukrainy, który ma pierwszego zastępcę i zastępców, które przeznaczają się na posadę i zwalniają się z posady Gabinetem Ministrów Ukrainy za jego przedstawieniem. Państwowi urzędnicy, inni pracownicy Sekretariatu Gabinetu Ministrów Ukrainy przeznaczają się na posadę i zwalniają się z posady Ministrem Gabinetu Ministrów Ukrainy, oprócz tych, które przeznaczają się i zwalniają się w trybie, określonym ustawodawstwem o państwowej służbie i pracującym ustawodawstwem. Wstrzymanie uprawnień Gabinetu Ministrów Ukrainy nie jest podstawą dla zwolnienia z posad państwowych urzędników, innych pracowników Sekretariatu Gabinetu Ministrów Ukrainy, oprócz państwowych urzędników aparatu Premier-ministra Ukrainy, służb Pierwszego wice-premier-ministra Ukrainy, wice-premier-ministrów Ukrainy i ministrów, które nie stają na czele ministerstwa.
Stałe, tymczasowo-doradcze, doradcze i inne pomocnicze organy.
Gabinet Ministrów Ukrainy dla zabezpieczenia spełnienia swoich uprawnień może stwarzać stałe, tymczasowo-doradcze, doradcze i inne pomocnicze organy. Zadanie, skład i organizacja pracy tych organów wyznaczają się Gabinetem Ministrów Ukrainy.
3.3.2 Pojęcie i system centralnych organów wykonawczej władzy.
 Ministerstwo – czołowy centralny organ wykonawczej władzy.
Centralne organy wykonawczej władzy – to organy, które bezpośrednio są podporządkowane Gabinetu Ministrów Ukrainy, zabezpieczają albo sprzyjają kształtowaniu i wcieleniu do życia państwowej polityki w odpowiednich zakresach kierowania, spełniają kierownictwo zleconymi im zakresami i ponoszą odpowiedzialność za stan ich rozwoju przed Prezydentem Ukrainy i Gabinetem Ministrów Ukrainy.
Odpowiednio do Ukazu Prezydenta Ukrainy "O systemie centralnych organów wykonawczej władzy" od 15.12.1999 r. do systemu centralnych organów wykonawczej władzy wchodzą:
- ministerstwa;
- państwowe komitety (państwowe służby);
- centralne organy wykonawczej władzy z specjalnym statusem.
W systemie centralnych organów wykonawczej władzy ministerstwa zajmują czołowe miejsce. Ich kierownicy – ministrowie – wchodzą w skład Gabinetu Ministrów Ukrainy i bezpośrednio biorą udział w kształtowaniu państwowej polityki w kraju. Ministrowie osobiście odpowiadają za opracowanie i wprowadzenie Programu Gabinetu Ministrów Ukrainy w odpowiednich sprawach, realizację państwowej polityki w określonych zakresach państwowego kierowania. Oni spełniają kierowanie w tych zakresach, skierowują i koordynują działalność innych organów wykonawczej władzy w sprawach, odniesionych do ich podporządkowywania. Ministerstwa są zwierzchnictwami jednolitymi organami, czyli administracyjno-prawny status ministerstwa ucieleśnia się posadą ministra. Jednocześnie minister zleca spełnienie części swoich uprawnień zastępcom, które mogą wykonywać ich w imieniu ministerstwa odpowiednio do zatwierdzonego ministrem podziału służbowych obowiązków między zastępcami. W granicach swoich uprawnień ministerstwa wydają (pod postacią nakazów ministra) ogólno-obowiązkowe normatywno-prawne akta.
Odpowiednio do Prawa Ukrainy "O Gabinecie Ministrów Ukrainy" od 16 maja 2008 roku Rząd stwarza w systemie ministerstw rządowe organy, zatwierdza przepis o nich, przeznacza i zwalnia ich kierowników. Rządowe organy są odpowiedzialne przed Gabinetem Ministrów Ukrainy, podlegające rozliczeniu i znajdujące się pod kontrolą ministrowi, w systemie ministerstwa którego oni są stworzone i funkcjonują. Gabinet Ministrów przeznacza na posadę i zwalnia ze stanowiska kierowników rządowych organów – za przedstawieniem ministra, w systemie ministerstwa którego funkcjonują odpowiednie organy.
Ministerstwa
1. Ministerstwo agrarnej polityki i żywności Ukrainy;
2. Ministerstwo wewnętrznych spraw Ukrainy;
3. Ministerstwo dochodów i zebrań Ukrainy;
4. Ministerstwo ekologii i bogactw naturalnych Ukrainy;
5. Ministerstwo ekonomicznego rozwoju i handlu Ukrainy;
6. Ministerstwo energetyki i węglowego przemysłu Ukrainy;
7. Ministerstwo spraw zagranicznych Ukrainy;
8. Ministerstwo infrastruktury Ukrainy;
9. Ministerstwo kultury Ukrainy;
10. Ministerstwo młodzieży i sportu Ukrainy;
11. Ministerstwo obrony Ukrainy;
12. Ministerstwo edukacji i nauki Ukrainy;
13. Ministerstwo zdrowia Ukrainy;
14. Ministerstwo przemysłowej polityki Ukrainy;
15. Ministerstwo regionalnego rozwoju, budownictwa i mieszkaniowo- komunalnego gospodarstwa Ukrainy;
16. Ministerstwo socjalnej polityki Ukrainy;
17. Ministerstwo skarbów Ukrainy;
18. Ministerstwo sprawiedliwości.
Państwowe komitety (państwowe służby) Ukrainy
Państwowe komitety (państwowe służby) Ukrainy są centralnymi organami wykonawczej władzy, działalność których skierowuje i koordynuje Premier-minister Ukrainy albo wice-premier-ministrowie czy ministrowie. Ich istnieje około półtora dziesiątka. Państwowe komitety wnoszą propozycje co do kształtowania państwowej polityki odpowiednim członkom Gabinetu Ministrów Ukrainy i zabezpieczają jej realizację w określonym terenie działania, spełniają kierowanie w tym zakresie, a także międzybranżową koordynację i funkcjonalną regulację w sprawach, odniesionych  do  ich podporządkowywania. Te centralne organy wykonawczej władzy sprzyjają ministerstwom i rządowi na ogół w realizacji państwowej polityki przez wykonanie funkcji państwowego kierowania, z reguły, międzybranżowego czy funkcjonalnego charakteru.
Państwowe komitety stawią na czele głów, które nie wchodzą w skład Gabinetu Ministrów Ukrainy. Działalność państwowych komitetów skierowują i koordynują Premier-minister Ukrainy, wice-premier-ministrowie czy odpowiedni ministrowie. Państwowe komitety –organy zwierzchnictwa jednolitego.  W granicach swojej kompetencji oni mogą wydawać ogólnie obowiązkowe normatywno-prawne akta.
Na koniec trzeba zwrócić uwagę na tym, że w ustawodawstwie trzeba przeprowadzić wyraźną granicę między ministerstwem jak organem, co, najpierw, formuje politykę, i kierownik którego wchodzi w skład Gabinetu Ministrów Ukrainy, i państwowym komitetem jak organem, który spełnia realizację polityki, nie załączając się do jej kształtowania. Funkcje i uprawnienia ministerstw i państwowych komitetów muszą konkretyzować, z jednej strony, polityczną rolę ministerstw, a z drugiej – wykonawcy (czyli naprawdę administracyjny charakter) działalności państwowych komitetów. Potrzebują rozgraniczenie "ministerstwa" i "centralne organy wykonawczej władzy" jak nierównoznaczne ogniwa systemu organów wykonawczej władzy.

Terytorialne organy centralnych organów wykonawczej władzy
Jak już było zaznaczono, są niektóre samodzielne miejscowe organy, co nie wchodzą do składu miejscowych państwowych administracji, na przykład, terytorialne organy Ministerstwa sprawiedliwości. Główne zarządy systemu prawnego w obwodach podporządkowują się Ministerstwu sprawiedliwości Ukrainy i są jego terytorialnymi organami. Głównymi zadaniami kierowania systemowi prawnemu są:
- uczestnictwo w zabezpieczeniu realizacji państwowej prawnej polityki, pomocy rozwojowi systemu nadania prawnej pomocy w celu realizacji praw i wolności obywateli, obrony prawnych interesów osób fizycznych i prawnych;
- przygotowanie propozycji co do przeprowadzenia w Ukrainie prawnej reformy, uczestnictwo w pracy z udoskonalenia ustawodawstwa, w opracowaniu projektów normatywno-prawnych akt i pomocy odpowiednio do swojej kompetencji rozwoju prawnej nauki;
- zabezpieczenie obrony praw człowieka i obywatela w określonym terenie działania;
- rozwój prawnej informatyzacji; koordynacja prawnej edukacji ludności, kształtowania u obywateli prawnej kultury; uczestnictwo w przygotowaniu prawnych kadrów;
- odpowiednio do ustawodawstwa prowadzenia Państwowego rejestru zastawów majątku ruchomego, Państwowego rejestru hipotek i Państwowego rejestru akt cywilnego stanu obywateli;
- organizacja pracy działów państwowej wykonawczej służby, działów rejestracji akt cywilnego stanu, innych organów i instytucji systemu prawnego.
Kierownicy głównych zarządów systemu prawnego w obwodach przeznaczają się na posadę i zwalniają się z posady Ministrem sprawiedliwości Ukrainy. Kierownik zarządu systemu prawnego ma zastępców, ilość których wyznacza Ministerstwo spraw prawnych.
Pojęcie i system miejscowego samorządu
Jak określono Prawem Ukrainy "O miejscowym samorządzie w Ukrainie", miejscowy samorząd – to gwarantowane przez państwo prawo i realna zdolność terytorialnej gromady – mieszkańców wsi czy dobrowolnych połączeń w wiejską gromadę mieszkańców kilku wsi, osiedla, miasta – samodzielnie albo pod odpowiedzialność organów i funkcjonariuszy miejscowego samorządu rozwiązywać zagadnienie miejscowego znaczenia w granicach Konstytucji i praw Ukrainy.
Miejscowy samorząd następuje terytorialnymi gromadami wsi, osiedl, miast jak bezpośrednio, tak i przez wiejskie, osiedlowe, miejskie rady i ich wykonawcze organy, a także przez rejonowe i obwodowe rady, które przedstawiają wspólne interesy terytorialnych gromad wsi, osiedl, miast. Obywatele Ukrainy zrealizują swoje prawo do uczestnictwa w miejscowym samorządzie za przynależnością do odpowiednich terytorialnych gromad.
Organy miejscowego samorządu są osobami prawnymi i obdarzają się tym i innymi prawami własnymi uprawnieniami, w granicach których działają samodzielnie i ponoszą odpowiedzialność za swoją działalność odpowiednio do prawa. Organom miejscowego samorządu prawem mogą nadawać się oddzielne uprawnienia organów wykonawczej władzy, w spełnieniu których oni są znajdujące się pod kontrolą odpowiednim organom wykonawczej władzy.
Wiejska, osiedlowa, miejska, rejonowa w mieście (w razie jej stworzenia) rada może obdarzać częścią swoich uprawnień organy samorządu ludności, przekazywać im odpowiednie koszty, a także materialno-techniczne i inne zasoby, niezbędne dla spełnienia tych uprawnień, spełnia kontrolę za ich wykonaniem.
Państwowa kontrola za działalnością organów i funkcjonariuszy miejscowego samorządu może następować tylko na podstawie, w granicach uprawnień i w sposób, przewidziany Konstytucją i prawami Ukrainy, i nie musi doprowadzać do ingerencji władz publicznych czy ich funkcjonariuszy w spełnienie organami miejscowego samorządu nadanych im własnych uprawnień.
Ograniczenie praw terytorialnych gromad na miejscowy samorząd według Konstytucji i praw Ukrainy może być zastosowane tylko w warunkach wojennego czy nadzwyczajnego stanu.
W system miejscowego samorządu wchodzą:
- terytorialna gromada;
- wiejska, osiedlowa, miejska rada;
- wiejski, osiedlowy, miejski głowa;
- wykonawcze organy wiejskiej, osiedlowej, miejskiej rady - organy, które tworzą się wiejskimi, osiedlowymi, miejskimi, rejonowymi w miastach (w razie ich stworzenia) radami dla spełnienia wykonawczych funkcji i uprawnień miejscowego samorządu w zasięgach, określonych ustawodawstwem;
- rejonowe i obwodowe rady, co przedstawia wspólne interesy terytorialnych gromad wsi, osiedl, miast;
- organy samorządu ludności – przedstawicielskie organy, co tworzy się częścią mieszkańców, które tymczasowo albo stale mieszkają na odpowiednim terytorium w granicach wsi, osiedla, miasta.
W miastach z rejonowym podziałem w skutek decyzji terytorialnej gromady miasta albo miejskiej rady odpowiednio do tego Prawa mogą stwarzać się rejonowe w mieście rady. Rejonowe w miastach rady stwarzają swoje wykonawcze organy i obierają głowę rady, który jednocześnie jest i głową jej wykonawczego komitetu.
Pierwotnym subiektem miejscowego samorządu, głównym nosicielem jego funkcji i uprawnień jest terytorialna gromada wsi, osiedla, miasta. Terytorialne gromady sąsiednich wsi mogą  powiązać się do jednej terytorialnej gromady, stwarzać jedyne organy miejscowego samorządu i obierać jedynego wiejskiego głowę.
Wiejskie, osiedlowe, miejskie rady są organami miejscowego samorządu, co przedstawia odpowiednie terytorialne gromady i spełniają od ich imienia i w ich interesach funkcji i uprawnienia miejscowego samorządu. Obwodowe i rejonowe rady są organami miejscowego samorządu, co przedstawia wspólne interesy terytorialnych gromad wsi, osiedl, miast, a także uprawnień, przekazanych im wiejskimi, osiedlowymi, miejskimi radami.
Wykonawczymi organami wiejskich, osiedlowych, miejskich, rejonowych w miastach (w razie ich stworzenia) rad jest ich wykonawcze komitety, działy, kierowania i inne tworzone przez rady wykonawcze organy. Wykonawcze organy wiejskich, osiedlowych, miejskich, rejonowych w miastach rad jest znajdujący się pod kontrolą i podlegający rozliczeniu odpowiednim radom, a do spraw spełnienia wydelegowanych im uprawnień organów wykonawczej władzy – również znajdującymi się pod kontrolą odpowiednim organom wykonawczej władzy. 
W wiejskich radach, co przedstawia terytorialne gromady,  które naliczają do 500 mieszkańców, wskutek decyzji odpowiedniej terytorialnej gromady albo wiejskiej rady wykonawczy organ rady może nie tworzyć się. W tym przypadku funkcji wykonawczego organu rady (oprócz rozporządzenia rolnymi i przyrodniczymi zasobami) spełnia wiejski głowa jednoosobowy.
Wiejski, osiedlowy, miejski głowa jest  głównym funkcjonariuszem terytorialnej gromady odpowiednio wsi (dobrowolnego połączenia się do jednej terytorialnej gromady mieszkańców kilku wsi), osiedla, miasta.
Wiejskie, osiedlowe, miejskie, rejonowe w mieście (w razie ich stworzenia) rady mogą pozwalać z inicjatywy mieszkańców stwarzać domowi, uliczne, kwartalne i inne organy samorządu ludności i obdarzać ich częścią własnej kompetencji, finansów, majątku.
3.4 Struktura administracyjna Ukrainy i Polski. Porównanie.
Żeby lepiej zrozumieć różnicę między polską i ukrainską władzą, należy prześledzić ich różnice i podobieństwa w danej tablicy.

 Tabela 8. Struktura administracyjna Ukrainy i Polski. Porównanie.
POLSKA ADMINISTRACJA	UKRAIŃSKA ADMINISTRACJA	
Kryterium wyodrębniania rodzaju administracji 	Istniejące struktury administracyjne	Kryterium wyodrębniania rodzaju administracji	Istniejące struktury administracyjne	
Centralny szczebel organizacyjny	Centralny szczebel organizacyjny	
Organ ustawodawczej władzy
	Sejm:
1) 460 posłów
2) Marszałek Sejmu 
3) Prezydium Sejmu
4) Konwent Seniorów
5)  komisje sejmowe (stałe i nadzwyczajne)

Senat:
1) 100 senatorów
2) Marszałek Senatu
3) Prezydium Senatu
5) Konwent Seniorów
6) komisje senackie.	Organ prawodawczej władzy 	Rada Najwyższa Ukrainy:
1) Głowa Rady Najwyższej Ukrainy
2) Pierwszy Zastępca
3) Zastepca Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy
4) 450 ludowych deputowanych	
Administracja rządowa:	Rada Ministrów: 
1) Prezes Rady Ministrów;
2) Wiceprezes Rady Ministrów / Minister Finansów,
3) Wiceprezes RM / Minister Infrastruktury,
4) Wiceprezes RM / Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi,
5) Minister Gospodarki,
6) Minister Pracy i Polityki Społecznej,
7) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji,
8) Minister Kultury,
9) Minister Obrony Narodowej,
10) Minister Środowiska,
11) Minister Oświaty i Sportu,
12) Minister Skarbu Państwa,
13) Minister Sprawiedliwości,
14) Minister Spraw Zagranicznych,
15) Minister Zdrowia,
16) Minister Nauki.	System organów państwowych wykonawczej władzy	Gabinet Ministrów Ukrainy:
1) Premier-minister Ukrainy
2) Pierwszy Wice-premier-minister
3) 3 Wice-premier-ministrowie
4) minitrowie	
	Ministerstwa:
1) Ministerstwo Edukacji Narodowej,
2) Minister Finansów,
3) Ministerstwo Gospodarki
4) Ministerstwo Infrastruktury
5) Ministerstwo Kultury i Sztuki
6) Ministerstwo Nauki
7) Ministerstwo Obrony Narodowej
8) Ministerstwo Pracy i Polityki Socjalnej
9) Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi
10) Ministerstwo Skarbu Państwa
11) Ministerstwo Sprawiedliwości
12) Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji
13) Ministerstwo Spraw Zagranicznych
14) Ministerstwo Środowiska
15) Ministerstwo Zdrowia		Ministerstwa:
1) Ministerstwo Agrarnej Polityki i żywności,
2) Ministerstwo Wewnętrznych Spraw,
3) Ministerstwo Dochodów i Zebrań, 
4) Ministerstwo Ekologii i Bogactw Naturalnych,
5) Ministerstwo Ekonomicznego Rozwoju i Handlu,
6) Ministerstwo Energetyki i Węglowego Przemysłu,
7) Ministerstwo Spraw Zagrainicznych,
8) Ministerstwo Infrastruktury,
9) Ministerstwo Kultury,
10) Ministerstwo Młodzieży i Sportu,
11) Ministerstwo Obrony,
12) Ministerstwo Edukacji i Nauki,
13) Ministwrstwo Zdrowia,
14) Ministerstwo Przemysłowej Polityki,
15) Ministerstwo Regionalnego Rozwoju, Budownictwa i mieszkaniowo-komunalnego gospodarstwa,
16) Ministerstwo ocjalnej Polityki,
17) Ministerstwo Skarbów,
18) Ministerstwo Sprawiedliwości.	
	Urzędy centralne:
1) Urząd Kultury Fizycznej i Sportu
2) Główny Urząd Ceł
3) Urządy Kontroli Skarbowej
4) Urzędy Skarbowe
5) Urząd Regulacji Energetyki
6) Urząd Dozoru Technicznego
7) Główny Urząd Miar
8) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej
9) Urząd Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast
10) Urząd Regulacji Telekomunikacji i Poczty
11) Urzędy Morskie
12) Główny Urząd Geodezji i Kartografii
13) Urząd ds. Kombatantów  i Osób Represjonowanych
14) Urząd ds. Repatriacji i Cudzoziemców
15) Urząd Zamówień Publicznych
16) Wyższy Urząd Górniczy
17) Urząd Komitetu Integracji Europejskiej 		Państwowe komitety (służby):
1) Lotnicza służba; 
2) Archiwna służba;
3) Weterynaryjna i fito-sanitarna służba;
4) Wykonawcza służba;
5) Skarbowa służba;
6) Migracyjna służba;
7) Penitenciarna służba;
8) Probiercza służba;
9) Rejestracyjna służba;
10) Sanitarno –epidemiczna służba;
11) Służba geologii i wnętrz;
12) Służba górniczego nadzorui przemysłowego bezpieczeństwa;
13) Służba eksportowej kontroli;
14) Służbadosprawinwalidówiweteranów;
15) Służba nawału pracy;
16) Służba intelektualnej własności;
17) Służba statystyki;
18) Służba Ukrainy z kontroli za narkotykami;
19) Służba Ukrainy z leczniczych środków;
20) Służba Ukrainyz sytuacji nadzwyczajnych;
21) SłużbaUkrainydo spraw obronyosobistych danych;
22) Służba Ukrainydo spraw przeciwdziałania AIDS i innych socjalnie-niebezpiecznych chorób;
23) Służba Ukrainy do spraw regulatora politykii rozwoju przedsiębiorczości;
24) Służba finansowego monitoringu.	
		Kancelaria Sejmu 		Centralne organy z specjalnym statusem 	
			Kancelaria Senatu			
			Najwyższa Izba Kontroli			
			Krajowa Rada Radiofonii i Telefonii	System władzy Autonomicznej Republiki Krym		
						
			Biuro Rzecznika Obywatelskich			
							
Regionalny szczebel organizacyjny	System organów miejscowego samorządu	
Administracja rządowa w województwie	Wojewoda	Przedstawicielskie organy miejscowego samorządu	Obwodowe rady	
	Urzędy wojewódzkie		Rejonowe rady
	
	Zespolone administracje wojewódzkie		Rejonowe w miiastach rady
	
	Niezespolone administracje specjalne		Miejskie rady	
	Służby i inspekcje		Osiedlowe rady	
			Wiejskie rady	
Administracja samorządowa  województwa	Marszałek i Zarząd Województwa			
	Urzędy marszałkows-kie			
Lokalny szczebel organizacyjny		
Administracja samorządowa powiatu	Starosta i Zarząd Powiat	Wykonawcze organy miejscowego samorządu	Wykonawcze komitety	
			Działy	
	Urzędy powiatowe		Zarządy rejonowych w miastach rad	
	Służby i inspekcje podległe staroście		Zarządy miejskich rad	
	Jednostki organizacyjne samorządu powiatowego		Zarządy osiedlowych rad	
Administracja samirządowa gminy	Wójt (burmistrz, prezydent miasta) i Zarząd Gminy		Zarządy wiejskich rad	
	Urzędy gminy		Inne tworzone przez rady wykonawcze organy	
	Jednostki oranizacyjne samorządu gminnego			

Zakończenie
Ukraina – państwo w Europie Wschodniej, położone w dorzeczu Dniepru, Dniestru i Donu, na wybrzeżu mórz: Czarnego i Azowskiego.
Przez cały okres swej historii Ukraina (w Średniowieczu nazywana Rusią) pozostawała w bliskich stosunkach z Polską – czasami obydwa kraje znajdowały się w jednym organizmie państwowym (np. Rzeczypospolitej szlacheckiej, Imperium Rosyjskim), czasami pozostawały w mniej lub bardziej życzliwym sąsiedztwie, a bywało, że toczyły ciężkie wojny (,,Powstanie Chmielnickiego’’ z lat 1648 – 1654, ,,wojna o Galicję Wschodnią’’ z lat 1918 – 1920, udział w II wojnie światowej z lat 1939 – 1945 po przeciwnych stronach).
Niezależnie od przyjaznych lub konfliktowych relacji między obiema stronami, wątpliwości nie ulega, że Polacy i Ukraińcy posiadali i posiadają wiele cech wspólnych – są Słowianami o zbliżonej kulturze, obyczajowości i języku, wyznają system wartości, zakorzeniony w religii chrześcijańskiej – katolickiej lub prawosławnej.
Współczesny podział administracyjno-terytorialny Ukrainy został odziedziczony w kształcie praktycznie niezmienionym po Ukraińskiej Socjalistycznej Republice Radzieckiej. W okresach wcześniejszych podział administracyjny ziem wchodzących obecnie w skład państwa ukraińskiego był determinowany przez ich przynależność do Rzeczypospolitej, Rosji Carskiej czy też Austro-Węgier. Także zbyt krótki okres samodzielności państwowej na początku XX wieku (Ukraińska Republika Ludowa, Hetmanat, Dyrektoriat) nie pozwolił Ukraińcom na wprowadzenie własnej reformy administracyjnej i rozpoczęcie budowy zrębów ustroju samorządowego.
Po 1991 r. rozpoczął się jakościowo nowy etap zarówno, jeśli chodzi o dyskusję na temat kształtu ustrojowego państwa, jak i samorządu terytorialnego. Początkowo (lata 90.) w trakcie kształtowania się koncepcji modeli reformy administracyjnej niepodległej Ukrainy uznano, iż w danym przypadku najlepszym wzorcem będzie francuski model samorządu terytorialnego. W okresie późniejszym (przełom XX i XXI w.) coraz częściej na Ukrainie zaczęto postulować konieczność wykorzystania polskich doświadczeń samorządowych.
Struktura administracji publicznej w Polsce jest złożona. Ma ona charakter dwuszczeblowy: centralny i wojewódzki, jej system tworzą:
•	centrum rządowe: Rada Ministrów i struktury ją obsługujące,
•	ministerstwa,
•	urzędy centralne,
•	państwowe jednostki organizacyjne (np. agencje, fundusze),
•	terenowa rządowa administracja ogólna (wojewoda i jego urząd),
•	terenowe organy administracji zespolonej,
•	terenowe organy administracji niezespolonej.
W ten czas kiedy system władz publicznych w Ukrainie wygląda następnie: 
1. Głowa państwa – Prezydent Ukrainy.
2. Jedyny organ prawodawczej władzy (parlament) – Rada Najwyższa Ukrainy.
3. System organów państwowych wykonawczej władzy.
a) Gabinet Ministrów Ukrainy – wyższy organ w systemie władz publicznych wykonawczej;
b) ministerstwa, państwowe komitety, centralne organy z specjalnym statusem – centralne organy wykonawczej władzy;
c) miejscowe państwowe administracje – miejscowe władze publiczne wykonawcze;
4. System organów państwowych sądowej władzy.
System organów miejscowego samorządu w Ukrainie:
1. Przedstawicielskie organy miejscowego samorządu:
а) wiejskie, osiedlowe, miejskie rady – organy miejscowego samorządu, co przedstawia odpowiednie terytorialne gromady i spełniają od ich imienia i w ich interesach funkcji i uprawnienia miejscowego samorządu; stają na czele ich odpowiednio wiejscy, osiedlowi, miejscy głowy, co wybierają się terytorialnymi gromadami;
b) rejonowe i obwodowe rady – organy miejscowego samorządu, co przedstawia wspólne interesy terytorialnych gromad wsi, osiedl, miast; stają na czele ich głowy tych rad, które obierają się samymi radami z grona deputowanych;
c) rejonowe w miastach rady – przedstawicielskie organy miejscowego samorządu, które mogą tworzyć się wskutek decyzji terytorialnej gromady miasta albo miejskiej rady.
2. Wykonawcze organy miejscowego samorządu – wykonawcze komitety, działy, zarządy wiejskich, osiedlowych, miejskich, rejonowych w miastach rad i inne tworzone przez rady wykonawcze organy.
3. Organy samorządowe ludności -domowi, uliczne, kwartalne rady i komitety, a także rady osiedl – mogą tworzyć się z inicjatywy mieszkańców i za pozwoleniem wiejskich, osiedlowych, miejskich rad.
W Polsce podział miejscowej administracji wygląda trochę inaczej, dlatego że na Ukrainie dotychczasowe próby wprowadzenia reformy samorządowej (z lat 1997–2008) zakończyły się niepowodzeniem. Nie udało się powołać do życia ukraińskiej gminy. 
Regionalny: 
Administracja rządowa w województwie: Wojewoda, urzędy wojewódzkie, zespolone administracje wojewódzkie, niezespolone administracje specjalne, służby i inspekcje
Administracja samorządowa województwa: Marszałek i Zarząd Województwa, urzędy marszałkowskie
Lokalny:
Administracja samorządowa powiatu: Starosta i Zarząd Powiat, urzędy powiatowe, służby i inspekcje podległe Staroście, jednostki organizacyjne samorządu powiatowego
Administracja samorządowa gminy: Wójt (burmistrz, prezydent miasta) i Zarząd Gminy, urzędy, gminy, jednostki organizacyjne samorządu gminnego.
Dane państwa mają wiele wspólnych cech, ale także różnią się, i dla tego są ciekawe dla badania.

Bibliografia
•	Chmaj M., Administracja rządowa w Polsce, wyd. I., Wydawnictwo Centrum Doradztwa i Informacji Difin Sp. z o. o., Warszawa, 2012, s. 10
•	Derec V. A. Organy vykonavczoji vlady Ukrainy ta upravlinski vidnosyny. Monografia, Vydavnyctvo: TOV "Jurydyczna dumka", 2007,  s.180.
•	Derzhavnyj komitet statystyky Ukrainy „Ekspres-vypusk” nr 26/2009
•	Dolnicki B., Samorząd terytorialny., wyd 4., Wydawnictwo Wolter Kluwer Polska Sp. z o. o., Warszawa, 2009, s. 41 – 453
•	Evgrafov P. B., Konstytucija Ukrainy: komentar zmin (2004–2007). Teoretychni ta praktychni aspekty, Kyiv 2007.
•	Gąciarz J., System administracji publicznej w Polsce, w: Marek Benito (red.) Wybór tekstów z ekonomii sektora publicznego, Wydawnictwo Małopolskiej Szkoły Administracji Publicznej Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 1999.
•	Hausner J., Administracja publiczna, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2003, s. 41- 42
•	Izdebski H., Kulesa M., Administracja publiczna. Zagadnienia ogólne, wyd. 2, Warszawa, (wyd. 1, 1998) 1999 r., s. 13
•	Izdebski H., Samorząd terytorialny. Podstawy ustroju i działalności., wyd. V., Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis Sp. z o. o., Warszawa, 2008,  s. 62 – 63
•	Jarmysh O.N., Seriogin V.O., Derżavne budivnyctwo ta misceve samovriaduvania v Ukraini, , s. 30-35
•	Jeżewski J. (red.), Samorząd terytorialny i administracja w wybranych krajach. Gmina w państwach Europy Zachdniej, Wydawnictwo Iniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1999, s. 125 – 130
•	Karabin Т. О., Spivvidnoszennia povnovazheń miscevych organiv publicznoji vlady. Monografia., Vydavnyctvo ZakDU, Uzhgorod 2006 r., s. 156
•	Kochnowski R., Polok P., Studia Politologica IV, Samorząd terytorialny w wybranych państwach europejskich, pod red. A. K. Piaseckiego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2010, s. 7 – 16
•	Lisnychyj A., Lisnychyj V., Vplyv miscevych vyboriv 2006 r. na politychnu strukturyzaciju terytorij, [w:] M. Puchtynskogo (red.), Problemy formuvannia dobrochesnogo, nalezhnogo miscevogo vriaduvannia: Zbirnyk materialiv ta dokumentiv, Kyiv 2008, s. 326–332.
•	Malec. D., Malec. I., Historia Administracji i Myśli Administracyjnej, wyd. II., Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielonskiego, Kraków, 2003,  s. 57 – 68
•	Monitor Polski z 1997 r. nr 15. poz. 144, zm. 1998 r. nr 12, poz. 202, 1999 r. nr 32, poz. 498.
•	Ofiarska M., Studia Politologica IV, Samorząd terytorialny w wybranych państwach europejskich, pod red. A. K. Piaseckiego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego, Kraków 2010, s. 88 – 100
•	Osnovni problemy miscevogo samovriaduvannia v Ukraini, „Informacijna dovidka”, http://www.minregionbud.gov.ua [dostęp 05.05.2013].
•	Presniakov I. (red.), Reforma miscevogo samovriaduvannia v Ukrainei, Kyiv 2008.
•	Pro Kabinet Ministriv Ukrainy, http://www.minregionbud.gov.ua [dostęp 03.06.2013].
•	Pro Kabinet Ministriv Ukrainy: Zakon Ukrainy vid 16 travnia 2008 roku , Oficijnyjі visnyk Ukrainy. 2008 r.  № 36. s. 196-198
•	Pro misceve  samovriaduvannia v Ukraini, http://www.zakon.rada.gov.ua [dostep 04.05. 2013].
•	Pro państwowe służby Ukrainy, http://www.kmu.gov.ua/ [dostęp 15.08.2013].
•	Pro publicznu administraciju Ukrainy, http://ukrkniga.org.ua/ukrkniga-text/books/_book-681.htm [dostęp 02.06.2013]
•	Pro status deputativ miscevych rad, http://www.zakon.rada.kiev.ua [dostęp 8.06. 2013].
•	Pro slużbu v organach miscevigo samovriaduvannia, http://www.zakon.rada.gov.ua [dostęp 2.06.2013].
•	Pro vybory deputativ Verhovnoji Rady Avtonomnoji Respubliky Krym, miscevych rad ta silskych, selyshchnych, miskych goliv, http://zakon2.rada.gov.ua/laws [dostęp 3.06.2013].
•	Sczaniecki M., Powszechna historia państwa i prawa, Wydawnictwo Prawnicze PWN, Warszawa 1997, s. 200 – 205
•	Skorochod O. P., Dosvid miscevogo samovriaduvannia Francii ta Polshchi: zdobutky ta zasterezhennia dlia Ukrainy, „Strategichni priorytety” 2008, nr 4(9), s. 159.
•	Stec. M., Służby, inspekcje i straże w nowym ustroju administracji publicznej, „Samorząd Terytorialny”, nr 12, Warszawa-Kraków-Gdańsk, 1998, s. 18-29
•	Tarno J. P., Samorząd terytorialny w Polsce, wyd II., Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis., Warszwa, 2004, s. 17 – 18
•	Tkachuk A. (red.), Terytorialna reforma: vchora, siogodni, zavtra, Kyiv 2007, s. 8.
•	Tkachuk A., Tkachuk R., Ganushchak J., Z istorii reform administratywno-terytorialnogo ustroju Ukrainy, Kyiv 2009.
•	Tucholska A., Powiatowa administracja świadcząca, jej struktura i zadania w pierwszym okresie działania w: Reforma terytorialnej organizacji kraju: dwa lata doświadczeń, pod red. G. Steca, Europejski Instytut Rozwoju Regionalnego i Lokalnego UW, Instytut Spraw Publicznych, Wydawnictwo Naukowe „Scholar”, Warszawa, 2001, s. 121-122.
•	„Visnyk Centralnoji vyborchoji komisji” 2006, nr 3(4)
•	Vykonavcza vlada i administratyvne pravo. Vydavnyczyj Dim "In Jure", 2002 r., s. 668.
•	Zhuk V., Napriamy rozvytku ta zmishchennia upravlinskogo potencjalu miscevych organiv vlady, http://www.niss.gov.ua/Monitor/Juli08/01.htm [dostęp 03.06.2013].
•	Zieliński E., Nauka o państwie i polityce, wyd. 3, Dom Wydawniczy Elipsa, Warszawa, 2001, s. 58-60

Spis tablic
Tabela 1. Struktura administracji publicznej w Polsce...............................................s. 37
Tabela 2. Struktura centralnych organów administracji rządowej ministrowie i podporządkowane im urzędy. Stan na 1 kwietnia 2002 r............................................s. 44-47
Tabela 3. Liczba jednostek administracyjno-terytorialnych na Ukrainie (1 stycznia 2009)....................................................................................................................s. 62-63
Tabela 4. Liczba mandatów w Radzie Najwyższej ARK, radach obwodowych i radach miejskich Kijowa i Sewastopola...................................................................................s. 67
Tabela 5.  System organów publicznej władzy w Ukrainie.........................................s. 70
Tabela 6.  Organiacja publicznej władzy..................................................................s. 72
Tabela 7. Uprawnienia Prezydenta Ukrainy..............................................................s. 80
Tabela 8. Struktura administracyjna Ukrainy i Polski. Porównanie.........................s. 94-99

Spis rysunków
Rys. 1 Rady królewskie....................................................................................................s. 17
Rys. 2 Oznaki suwerenności Ukrainy...............................................................................s. 74

Załączniki
Załącznik 1 Oświadczeniae studenta................................................................................s. 2